തറാവീഹ് നമസ്ക്കാരം

തറാവീഹ് എന്ന പേര് എങ്ങിനെ വരുന്നു.  

 ഇമാം ഇബ്ൻ ഹജർ അസ്കലാനി[റ ഹ് ] പറയുന്നു :

 سُمِّيَتِ الصَّلَاةُ فِي الْجَمَاعَةِ فِي لَيَالِي رَمَضَانَ التَّرَاوِيحَ لِأَنَّهُمْ أَوَّلَ مَا اجْتَمَعُوا عَلَيْهَا كَانُوا يَسْتَرِيحُونَ بَيْنَ كُلِّ تَسْلِيمَتَيْنِ

الكتاب: فتح الباري (4/250)

ابن حَجَر العَسْقلاني (773هـ - 852هـ، 1372م - 1448م).

     "റമദാൻ രാത്രികളിലെ ജമാഅത്തായുള്ള (കൂട്ടായുള്ള) നിസ്കാരത്തിന് 'തറാവീഹ്' എന്ന് പേര് നൽകപ്പെട്ടത്, അവർ ആദ്യമായി അതിനായി ഒത്തുചേർന്നപ്പോൾ ഓരോ രണ്ട് സലാമിന് (നാല് റക്അത്ത്) ശേഷവും വിശ്രമിക്കാറുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ്."   [ഫത്തഹുൽ ബാരി 2 / 25].
 
ഇമാം നവവിയും[റ ഹ് ] പറയുന്നു : 

المراد بقيام رمضان صلاة التراويح

"റമദാനിലെ രാത്രി നമസ്കാരം (ഖിയാമു റമദാൻ) എന്നത് കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് തറാവീഹ് നമസ്കാരമാണ്."  [ ശറഹു  മുസ്‌ലിം 1/ 159]  

പ്രവാചകന്‍ തറാവീഹ് നമസ്ക്കരിച്ചു...

 ⁠عن ابن شهاب اخبرني عروة عن عائشة رضي الله عنها أن رسول الله صلى الله عليه وسلم خرج ليلة من جوف الليل فصلى في المسجد، وصلى رجال بصلاته، فأصبح الناس فتحدثوا، فاجتمع أكثر منهم، فصلى فصلوا معه، فأصبح الناس فتحدثوا فكثر أهل المسجد من الليلة الثالثة، فخرج رسول الله صلى الله عليه وسلم فصٌلِّي بصلاته، فلما كانت الليلة الرابعة عَجَزَ المسجد عن أهله حتى خرج لصلاة الصبح، فلما قضى الفجر أقبل على الناس فتشهد ثم قال: "أما بعد فإنه لم يخف عليِّ مكانكم، ولكني خشيتٌ أن تفرض عليكم فتعجزوا عنها، فتوفي رسول الله صلى الله عليه وسلم والأمر على ذلك - فتح البارى : 4 : 251

        "അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂൽ ﷺ ഒരു രാത്രിയുടെ പകുതി സമയത്ത് (വീട്ടിൽ നിന്ന്) പുറപ്പെടുകയും പള്ളിയിൽ ചെന്ന് നിസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. അപ്പോൾ കുറച്ച് ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ചേർന്ന് നിസ്കരിച്ചു. പ്രഭാതമായപ്പോൾ ആളുകൾ ഇതിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുകയും (അടുത്ത രാത്രി) അതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ ആളുകൾ ഒത്തുകൂടുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം നിസ്കരിച്ചപ്പോൾ അവരും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം നിസ്കരിച്ചു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെയും ആളുകൾ ഇതിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ചു. അങ്ങനെ മൂന്നാം രാത്രിയായപ്പോൾ പള്ളിയിൽ ആളുകൾ വളരെയധികം വർദ്ധിച്ചു. റസൂൽ ﷺ പുറപ്പെടുകയും ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം നിസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു.

        നാലാം രാത്രിയായപ്പോൾ, പള്ളിയിൽ ആളുകളെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയാത്ത വിധം തിരക്ക് വർദ്ധിച്ചു. എന്നാൽ (ആ രാത്രി) സുബ്ഹി നിസ്കാരത്തിന് വേണ്ടിയല്ലാതെ അദ്ദേഹം പുറപ്പെട്ടില്ല. സുബ്ഹി നിസ്കാരം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം ആളുകളെ അഭിമുഖീകരിച്ച് തശഹ്ഹുദിന് ശേഷം ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു:

'അമ്മ ബാഅ്ദ് (വിഷയത്തിലേക്ക് കടക്കട്ടെ), നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം എന്നിൽ നിന്ന് മറഞ്ഞിരുന്നിട്ടില്ല (നിങ്ങൾ വന്നത് ഞാൻ അറിഞ്ഞിരുന്നു). എങ്കിലും, ഈ നിസ്കാരം നിങ്ങളുടെ മേൽ നിർബന്ധമാക്കപ്പെടുമോ എന്നും, അത് നിർവ്വഹിക്കാൻ നിങ്ങൾക്ക് കഴിയാതെ വരുമോ എന്നും ഞാൻ ഭയപ്പെട്ടു.'

        റസൂൽ ﷺ വഫാത്താകുന്നത് വരെ ഈ അവസ്ഥ തുടരുകയും ചെയ്തു (അതായത് തറാവീഹ് ജമാഅത്തായി നിർബന്ധമാക്കപ്പെട്ടില്ല)."

        പിന്നീട് ഈ സ്ഥിതിയില്‍ തന്നെയാണ് (തറാവീഹ് പള്ളിയില്‍ വച്ച് സംഘടിതമായി) ചെയ്യാതെ നബി(സ) വഫാത്തായത്.' ഈ ഹദീസ് മുസ്ലിം ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ റിപ്പോര്‍ട്ടില്‍ وذلك فى رمضان (ഈ സംഭവം റമദാനിലായിരുന്നു) എന്ന് വ്യക്തമായി കാണാം. മേല്‍ സംഭവത്തില്‍ നിന്നും തറാവീഹ് നമസ്കാരം قيام رمدان പള്ളിയില്‍ നിന്ന് ജമാഅത്തായി നമസ്കരിക്കുന്നത് നബി(സ)യുടെ ചര്യയാണെന്നും അതുകൊണ്ട് തന്നെ അത് സുന്നത്താണെന്നും മനസ്സിലാക്കാം. എന്നാല്‍ നാലാമത്തെ ദിവസം നബി(സ) ജമാഅത്തിനു വരാതിരുന്നതിനാല്‍ തറാവീഹ് ജമാഅത്തായിനമസ്കരിക്കല്‍ സുന്നത്തല്ലെന്ന് വിധിയെഴുതാന്‍ പറ്റുമോ? ഇല്ല. കാരണം തിരുമേനി വരാതിരിക്കാനുള്ള കാരണം അവിടുന്ന് തന്നെ വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അത് ഫര്‍ളായി വിധിക്കപ്പെടുമോ എന്നാ ഭയമാണ്. ഈ ഭയം നബി(സ)യുടെ അന്ത്യവിയോഗത്തിനു ശേഷം സംഗതമല്ലല്ലോ, ഖുര്‍ആന്‍ പൂര്‍ത്തിയായി. വഹ് യ് നിലച്ചു. ഇസ്ലാം പൂര്‍ണ്ണമായി. അതോടു കൂടി ഫര്‍ളാക്കപെടുമെന്ന ഭയവും അസ്ഥാനത്തായി. അത് കൊണ്ട് തന്നെയാണ് ഉമര്‍ (റ) താറാവീഹിന്‍റെ ജമാഅത്ത് പള്ളിയില്‍ പുനസ്ഥാപിച്ചത്. 

ഈ സംഭവം ഇമാം ബുഖാരി ഇപ്രകാരം ഉദ്ധരിക്കുന്നു:

 عن ابن شهاب عن عروة بن الزبير عن عبد الرحمان بن عبد القارى انه قال : خرجت مع عمر بن الخطاب ليلة في رمضان إلى المسجد فإذا الناس أوزاع متفرقون ، يصلي الرجل لنفسه ويصلي الرجل فيصلي بصلاته الرهط فقال عمر : إني أرى لو جمعت هؤلاء على قارئ واحد لكان أمثل ، ثم عزم فجمعهم على أبي ابن كعب ، ثم خرجت معه ليلة أخرى والناس يصلون بصلاة قارئهم قال عمر : نعمت البدعة هذه ، والتي ينامون عنها أفضل من التي يقومون . يريد آخر الليل وكان الناس يقومون أوله - رواه البخاري, (فتح البارى ج: 4 ص:25) 

  അബ്ദുറഹ്മാൻ ബിൻ അബ്ദിൽ ഖാരിഅ്(റ) നിവേദനം ചെയ്യുന്നു; അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു:

    "റമദാനിലെ ഒരു രാത്രിയിൽ ഞാൻ ഉമർ ബിൻ ഖത്താബ് (റ)-നോടൊപ്പം പള്ളിയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ അവിടെ ആളുകൾ വെവ്വേറെ സംഘങ്ങളായി പിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നതാണ് കണ്ടത്. ഒരാൾ ഒറ്റയ്ക്ക് നിസ്കരിക്കുന്നു, മറ്റൊരാൾ നിസ്കരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഒരു ചെറിയ സംഘം (റഹ്ത്) ചേർന്നു നിസ്കരിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ഉമർ (റ) പറഞ്ഞു:

    'ഇവരെയെല്ലാം ഒരു ഖാരിഇന് (ഇമാമിന്) കീഴിൽ ഞാൻ ഒരുമിച്ച് കൂട്ടിയിരുന്നെങ്കിൽ അത് എത്രയോ ഉത്തമമാകുമായിരുന്നു.' പിന്നീട് അദ്ദേഹം ആ കാര്യത്തിൽ ഉറച്ച തീരുമാനമെടുക്കുകയും ഉബയ്യ് ബിൻ കഅ്ബിന്റെ പിന്നിലായി അവരെ ഒരുമിച്ച് കൂട്ടുകയും ചെയ്തു.

        മറ്റൊരു രാത്രിയിൽ ഞാൻ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം വീണ്ടും പുറപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ ആളുകൾ അവരുടെ ഇമാമിനോടൊപ്പം (ജമാഅത്തായി) നിസ്കരിക്കുകയായിരുന്നു. അത് കണ്ടപ്പോൾ ഉമർ (റ) പറഞ്ഞു:

        'ഈ ബിദ്അത്ത് (പുതുതായി തുടങ്ങിയ രീതി) എത്രയോ നല്ലതാണ്! എന്നാൽ, അവർ ഇപ്പോൾ നിസ്കരിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഉത്തമം അവർ ഉറങ്ങിക്കഴിഞ്ഞ് (രാത്രിയുടെ അവസാന പകുതിയിൽ) എഴുന്നേറ്റ് നിസ്കരിക്കുന്നതാണ്.' ആളുകൾ രാത്രിയുടെ ആദ്യസമയത്തായിരുന്നു നിസ്കരിച്ചിരുന്നത് എന്നതിനാലാണ് അദ്ദേഹം അങ്ങനെ പറഞ്ഞത്." (ബുഖാരി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത്).

പ്രവാചകന്റെ തറാവീഹ് നമസ്ക്കാരം ആയിഷാ(റ) വില്‍ നിന്നും ഉദ്ധരിക്കുന്നത്...

   

    حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ ـ رضى الله عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى ذَاتَ لَيْلَةٍ فِي الْمَسْجِدِ فَصَلَّى بِصَلاَتِهِ نَاسٌ، ثُمَّ صَلَّى مِنَ الْقَابِلَةِ فَكَثُرَ النَّاسُ، ثُمَّ اجْتَمَعُوا مِنَ اللَّيْلَةِ الثَّالِثَةِ أَوِ الرَّابِعَةِ، فَلَمْ يَخْرُجْ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ ‏ "‏ قَدْ رَأَيْتُ الَّذِي صَنَعْتُمْ وَلَمْ يَمْنَعْنِي مِنَ 

الْخُرُوجِ إِلَيْكُمْ إِلاَّ أَنِّي خَشِيتُ أَنْ تُفْرَضَ عَلَيْكُمْ ‏"‏، وَذَلِكَ فِي رَمَضَانَ‏.‏

  അബ്ദുള്ളാഹി ബിൻ യൂസഫ് നമുക്ക് നിവേദനം ചെയ്തു, അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: മാലിക് ഇബ്നു ശിഹാബിൽ നിന്നും, അദ്ദേഹം ഉർവ്വത്ത് ബിൻ സുബൈറിൽ നിന്നും, അദ്ദേഹം മുഅ്മിനീങ്ങളുടെ മാതാവ് ആഇശ(റ)-യിൽ നിന്നും നിവേദനം ചെയ്യുന്നു:

    "ഒരിക്കൽ രാത്രിയിൽ അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂൽ ﷺ പള്ളിയിൽ നിസ്കരിച്ചു. അപ്പോൾ ചില ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ചേർന്ന് നിസ്കരിച്ചു. പിന്നീട് അടുത്ത രാത്രിയും അദ്ദേഹം നിസ്കരിക്കുകയും ആളുകൾ വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്തു. മൂന്നാം രാത്രിയിലോ നാലാം രാത്രിയിലോ ആളുകൾ (വളരെയധികം) ഒത്തുകൂടി. എന്നാൽ അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂൽ ﷺ അവർക്കായി പുറപ്പെട്ടില്ല. പ്രഭാതമായപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു:

    'നിങ്ങൾ ചെയ്തത് (ഒത്തുകൂടിയത്) ഞാൻ കണ്ടു. നിങ്ങളുടെ അടുത്തേക്ക് പുറപ്പെടുന്നതിൽ നിന്ന് എന്നെ തടഞ്ഞത് മറ്റൊന്നുമല്ല, മറിച്ച് ഈ നിസ്കാരം നിങ്ങളുടെ മേൽ നിർബന്ധമാക്കപ്പെടുമോ (ഫർളാക്കപ്പെടുമോ) എന്ന് ഞാൻ ഭയപ്പെട്ടതുകൊണ്ടാണ്.'

ഇത് റമദാനിലായിരുന്നു (നടന്നത്)."

പ്രവാചകന്റെ രാത്രി  നമസ്ക്കാരം എങ്ങിനെയാണെന്ന് ആയിഷാ(റ) വില്‍ നിന്നും...

عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا : كَيْفَ كَانَتْ صَلَاةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي رَمَضَانَ؟.  فَقَالَتْ: مَا كَانَ يَزِيدُ فِي رَمَضَانَ وَلَا فِي غَيْرِهِ عَلَى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً.

(صحيح البخاري رقم: 2013و صحيح مسلم رقم :738)

   അബൂ സലമത്ത് ബിൻ അബ്ദിറഹ്മാൻ(റ) നിവേദനം ചെയ്യുന്നു:

"അദ്ദേഹം ആഇശ(റ)-യോട് ചോദിച്ചു: 'റമദാനിൽ അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂൽ ﷺ-യുടെ നിസ്കാരം എങ്ങനെയായിരുന്നു?'. അപ്പോൾ അവർ പറഞ്ഞു: 'റമദാനിലാകട്ടെ അല്ലാത്തപ്പോഴാകട്ടെ, അദ്ദേഹം പതിനൊന്ന് റക്അത്തിനേക്കാൾ വർദ്ധിപ്പിക്കാറുണ്ടായിരുന്നില്ല.'"

(സ്വഹീഹുല്‍ ബുഖാരി ഹദീസ് നമ്പര്‍ :2013 , സ്വഹീഹ് മുസ്ലിം നമ്പര്‍: 738)

 

പക്ഷെ കേരളത്തിലെ ചില മുസ്ലിയാക്കന്‍മ്മാര്‍ പറയാറുള്ളത് ഇത് റമളാനിലെ തറാവീഹ് നമസ്ക്കാരത്തെ പറ്റി അല്ല അത് വിത്റിനെ പറ്റി ആണ് എന്ന്.

തീര്‍ത്തും അത് തെറ്റാണു കാരണം ഇമാം ഇബ്ന്‍ ഹജര്‍ അസ്ഖലാനി(റ) അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ പ്രസിദ്ധമായ ഗ്രന്ഥം ഫത്ഉല്‍ ബാരിയില്‍ ഈ ഹദീസ് കൊണ്ട് വരുന്നത് കാണുക.

 [2012] قَوْلِهِ خَشِيتُ أَنْ تُفْرَضَ عَلَيْكُمْ وَذَلِكَ فِي رَمَضَانَ وَقَدْ تَقَدَّمَ شَرْحُهُ مُسْتَوْفًى هُنَاكَ قَوْلُهُ خشيت أَن تفرض عَلَيْكُم قَالَ بن الْمُنِيرِ فِي الْحَاشِيَةِ يُؤْخَذُ مِنْهُ أَنَّ الشُّرُوعَ مُلْزِمٌ إِذْ لَا تَظْهَرُ مُنَاسَبَةٌ بَيْنَ كَوْنِهِمْ يَفْعَلُونَ ذَلِكَ وَيُفْرَضَ عَلَيْهِمْ إِلَّا ذَلِكَ انْتَهَى وَفِيهِ نَظَرٌ لِأَنَّهُ يَحْتَمِلُ أَنْ يَكُونَ السَّبَبُ فِي ذَلِكَ الظُّهُورِ اقْتِدَارَهُمْ عَلَى ذَلِكَ مِنْ غَيْرِ تَكَلُّفٍ فَيُفْرَضُ عَلَيْهِمْ قَوْلُهُ فِي آخِرِ طَرِيقِ عُقَيْلٍ فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْأَمْرُ عَلَى ذَلِكَ هَذِهِ الزِّيَادَةُ مِنْ قَوْلِ الزُّهْرِيِّ كَمَا بَيَّنْتُهُ فِي الْكَلَامِ عَلَى الْحَدِيثِ الْأَوَّلِ قَوْلُهُ مَا كَانَ يَزِيدُ فِي رَمَضَانَ إِلَخْ تَقَدَّمَ الْكَلَامُ عَلَيْهِ مُسْتَوْفًى فِي أَبْوَاب التَّهَجُّد وَأما مَا رَوَاهُ بن أبي شيبَة من حَدِيث بن عَبَّاسٍ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فِي رَمَضَانَ عِشْرِينَ رَكْعَةً وَالْوِتْرَ فَإِسْنَادُهُ ضَعِيفٌ وَقَدْ عَارَضَهُ حَدِيثُ عَائِشَةَ هَذَا الَّذِي فِي الصَّحِيحَيْنِ مَعَ كَوْنِهَا أَعْلَمَ بِحَالِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلًا مِنْ غَيرهَا وَالله أعلم

 الكتاب: فتح الباري شرح صحيح البخاري (4/254)
ابن حَجَر العَسْقلاني (773هـ - 852هـ، 1372م - 1448م).

        'നിങ്ങളുടെ മേൽ ഇത് നിർബന്ധമാക്കപ്പെടുമോ എന്ന് ഞാൻ ഭയപ്പെട്ടു' എന്ന നബിയുടെ വാക്കിനെക്കുറിച്ച് മുൻപ് വിശദമായി പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇബ്നുൽ മുനീർ തന്റെ ഹാശിയയിൽ (കുറിപ്പിൽ) ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: 'ഒരു കാര്യം ചെയ്തു തുടങ്ങുന്നത് അത് നിർബന്ധമാകുന്നതിന് കാരണമാകും എന്ന് ഇതിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. കാരണം, അവർ അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നതും അത് നിർബന്ധമാക്കപ്പെടുന്നതും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം അതല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമല്ല.' എന്നാൽ ഈ നിരീക്ഷണത്തിൽ പുനർചിന്തനം ആവശ്യമാണ്. കാരണം, ആ പ്രവൃത്തി അവർക്ക് യാതൊരു പ്രയാസവുമില്ലാതെ നിർവ്വഹിക്കാൻ സാധിക്കുമെന്ന് വെളിവായതുകൊണ്ടാകാം അത് നിർബന്ധമാക്കപ്പെടുമെന്ന് നബി ഭയപ്പെട്ടത്.

        ഉഖൈൽ നിവേദനം ചെയ്ത ഹദീസിന്റെ അവസാനത്തിൽ 'റസൂൽ ﷺ വഫാത്താകുന്നത് വരെ ഈ അവസ്ഥ തുടരുകയും ചെയ്തു' എന്ന ഭാഗം ഇമാം സുഹ്‌രിയുടെ വാക്കാണ് (മുദറജ്); ഇത് ആദ്യ ഹദീസിന്റെ വിശദീകരണത്തിൽ ഞാൻ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

        'റമദാനിൽ അദ്ദേഹം (11 റക്അത്തിൽ) വർദ്ധിപ്പിക്കാറില്ലായിരുന്നു' എന്ന ആഇശ(റ)-യുടെ ഹദീസിനെക്കുറിച്ച് 'തഹജ്ജുദ്' അധ്യായത്തിൽ വിശദമായി ചർച്ച ചെയ്തതാണ്. എന്നാൽ, ഇബ്നു അബീ ശൈബ, ഇബ്നു അബ്ബാസ്(റ)-ൽ നിന്ന് നിവേദനം ചെയ്ത 'റസൂൽ ﷺ റമദാനിൽ 20 റക്അത്തും വിത്റും നിസ്കരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു' എന്ന ഹദീസിന്റെ നിവേദന പരമ്പര (ഇസ്നാദ്) ബലഹീനമാണ് (ദഈഫ്). ബുഖാരിയിലും മുസ്ലിമിലുമുള്ള ആഇശ(റ)-യുടെ ഈ സ്വഹീഹായ ഹദീസിന് അത് വിരുദ്ധവുമാണ്. നബി ﷺ-യുടെ രാത്രികാലത്തെ അവസ്ഥകളെക്കുറിച്ച് മറ്റാരെക്കാളും നന്നായി അറിയുന്നയാൾ ആഇശ(റ) ആണല്ലോ. അല്ലാഹുവാണ് ഏറ്റവും നന്നായി അറിയുന്നവൻ."

   

 

അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം പറയുന്നു:

 

وَقَدْ عَارَضَهُ حَدِيثُ عَائِشَةَ هَذَا الَّذِي فِي الصَّحِيحَيْنِ مَعَ كَوْنِهَا أَعْلَمَ بِحَالِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلًا مِنْ غَيرهَا وَالله أعلم

        "ബുഖാരിയിലും മുസ്‌ലിമിലുമുള്ള (സ്വഹീഹൈനി) ആഇശ(റ)യുടെ ഈ ഹദീസ് അതിനെ (ഇബ്നു അബ്ബാസിന്റെ 20 റക്അത്ത് എന്ന നിവേദനത്തെ) എതിർക്കുന്നു. മാത്രമല്ല, നബി ﷺ-യുടെ രാത്രികാലത്തെ അവസ്ഥകളെക്കുറിച്ച് മറ്റാരെക്കാളും നന്നായി അറിയുന്നയാൾ ആഇശ(റ) ആണല്ലോ. അല്ലാഹുവാണ് ഏറ്റവും നന്നായി അറിയുന്നവൻ."

        ഇവിടെ മുഹദ്ധിസ് ആയ അസ്ഖലാനി(റ) ഈ ഹദീസ് കൊണ്ട് വരുന്നത് ഇബ്ന്‍ അബീശയ്ബ കൊണ്ട് വന്ന ഇരുപത് റകാഅത്തും വിത്റും നമസ്ക്കരിച്ചു എന്ന ഹദീസ് ദുര്‍ബ്ബലം ആണ് എന്ന് പറയാനും  ആയിഷ ബീവിയില്‍ നിന്നും സഹീഹ് ആയി വന്ന "നബി(സ) യുടെ റമദാനിലെ രാത്രി നമസ്ക്കാരം എങ്ങിനെയായിരുന്നു' എന്ന ഹദീസിന് എതിരുമാണിത് എന്ന് പറയാനുമാണ്.

എന്നാല്‍ ഇമാം ബഖാരിയില്‍ വന്ന ഹദീസിനെ കുറിച്ച് ഇമാം സുയൂത്തിയുടെ അഭിപ്രായം കാണുക..

 وَمَا نَقَلَهُ عَنْ صَحِيحِ ابْنِ حِبَّانَ غَايَةٌ فِيمَا ذَهَبْنَا إِلَيْهِ مِنْ تَمَسُّكِنَا بِمَا فِي الْبُخَارِيِّ عَنْ عائشة أَنَّهُ كَانَ لَا يَزِيدُ فِي رَمَضَانَ وَلَا فِي غَيْرِهِ عَلَى إِحْدَى عَشْرَةَ ; فَإِنَّهُ مُوَافِقٌ لَهُ مِنْ حَيْثُ إِنَّهُ صَلَّى التَّرَاوِيحَ ثَمَانِيًا ثُمَّ أَوْتَرَ بِثَلَاثٍ، فَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ.

الكتاب: الحاوي للفتاوي (1/416)

السُّيوطي، جلال الدين (849 - 911 هـ، 1445 - 1505 م).

        "സ്വഹീഹ് ഇബ്നു ഹിബ്ബാനിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം ഉദ്ധരിച്ച കാര്യം, ആഇശ(റ)-യിൽ നിന്ന് ബുഖാരിയിലുള്ള നിവേദനത്തെ മുറുകെപ്പിടിക്കുന്ന നമ്മുടെ നിലപാടിന് ഏറ്റവും വലിയ തെളിവാണ്. അതായത്, റമദാനിലാകട്ടെ അല്ലാത്തപ്പോഴാകട്ടെ അദ്ദേഹം (നബി ﷺ) പതിനൊന്ന് റക്അത്തിനേക്കാൾ വർദ്ധിപ്പിക്കാറുണ്ടായിരുന്നില്ല എന്നതാണത്. അദ്ദേഹം എട്ട് റക്അത്ത് തറാവീഹ് നിസ്കരിക്കുകയും പിന്നീട് മൂന്ന് റക്അത്ത് വിത്ർ നിസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു എന്ന കാര്യത്തിൽ ഇത് (ഇബ്നു ഹിബ്ബാന്റെ നിവേദനം) ബുഖാരിയിലെ നിവേദനത്തോട് യോജിക്കുന്നു; അങ്ങനെ അത് പതിനൊന്ന് റക്അത്തായി." 

 

        ഇമാം സുയൂത്തി, ഇബ്നു ഹിബ്ബാന്‍റെ 'എട്ടും മൂന്നും പതിനൊന്ന്' എന്ന റിപ്പോര്‍ട്ട് 'പതിനൊന്നിനേക്കാള്‍ വര്‍ദ്ധിപ്പിക്കാറില്ല' എന്ന സ്വഹീഹാണെന്ന് ഉറപ്പുള്ള ഹദീസിനു പിന്‍ബലമാണെന്നും അത്കൊണ്ട് അത് സ്വീകരിക്കാവുന്നതാണെന്നും അഭിപ്രായപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

        ഇബ്നു ഹിബ്ബാന്‍റെ ഈ ഹദീസ് ഇബ്നു ഖുസൈമഃ അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ സ്വഹീഹിലും ഉദ്ധരിക്കുന്നുവെന്ന് امام زركشى അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ الخادم ല്‍ പറഞ്ഞതായി ഇമാം സുയൂത്തി അല്‍ഹാവിലില്‍ ഫതാവായില്‍ തന്നെ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇതേ ഹദീസിനെ പറ്റി തന്നെ ഇരുപതിന്‍റെ റിപ്പോര്‍ട്ട് പറ്റെ ضعيف ആണെന്നും ഇമാം شعبة നെപോലെയുള്ള ആളുകള്‍ കള്ളനാണെന്ന് പറഞ്ഞ ആള്‍ റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്യുന്ന ഹദീസിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു നോക്കുവാന്‍ പോലും പാടില്ലെന്നും വിവരിച്ചതിനു ശേഷം ഇബ്നു ഹജറുല്‍ ഹൈത്തമി അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ ഫത്താവല്‍ കുബ്റാഇല്‍ പറഞ്ഞത് നോക്കുക.

نعم روح ابنا حزيمة وحبان فى صحيحيهما انه صلى الله عليه وسلم صلى بهم ثمان ركعات ثم  اوتر ثم اتنظروه فى القابلة فلم يخرج اليهم (الفتاوى الكبرى 2-194)

        "അതെ, ഇബ്നു ഖുസൈമയും ഇബ്നു ഹിബ്ബാനും അവരുടെ സ്വഹീഹുകളിൽ നിവേദനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്: തീർച്ചയായും നബി ﷺ അവർക്ക് ഇമാമായി എട്ട് റക്അത്ത് നിസ്കരിക്കുകയും പിന്നീട് വിത്ർ നിസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് അടുത്ത രാത്രിയിലും അവർ അദ്ദേഹത്തെ പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും അദ്ദേഹം അവർക്കായി പുറപ്പെട്ടില്ല."

 

നബി(സ) റമദാനിന്‍റെ മൂന്ന് രാത്രികളില്‍ നമസ്കരിച്ചത് പതിനൊന്ന് റക്അത്തായിരുന്നു എന്നതിന് മറ്റൊരു തെളിവും കൂടി.

رَوَاهُ أَبُو يَعْلَى مِنْ حَدِيثِ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ جَاءَ أُبَيُّ بْنُ كعب إلى رسول الله فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ كَانَ مِنِّي اللَّيْلَةَ شَيْءٌ يَعْنِي فِي رَمَضَانَ قَالَ وَمَا ذَاكَ يَا أُبَيُّ قَالَ نِسْوَةٌ فِي دَارِي قُلْنَ إِنَّا لَا نَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَنُصَلِّي بِصَلَاتِكَ قال فصليت بهن ثمان رَكَعَاتٍ وَأَوْتَرْتُ فَكَانَتْ سُنَّةَ الرِّضَا وَلَمْ يَقُلْ شَيْئًا قَالَ الْهَيْثَمِيُّ فِي مَجْمَعِ الزَّوَائِدِ إِسْنَادُهُ حَسَنٌ
الكتاب: تحفة الأحوذي بشرح جامع الترمذي (3/442)
عبد الرحمن المباركفوري (000 - 1353 هـ = 000 - 1934 م)  

ജാബിർ ബിൻ അബ്ദില്ല(റ)-വിൽ നിന്ന് നിവേദനം:

        "ഉബയ്യ് ബിൻ കഅ്ബ്(റ) അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂൽ ﷺ-യുടെ അടുക്കൽ വന്നിട്ട് പറഞ്ഞു: 'അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂലേ, ഇന്നലെ രാത്രിയിൽ—അതായത് റമദാനിൽ—എന്നിൽ നിന്ന് ഒരു കാര്യമുണ്ടായി.' നബി ﷺ ചോദിച്ചു: 'ഉബയ്യേ, എന്താണത്?'. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: 'എന്റെ വീട്ടിലെ സ്ത്രീകൾ പറഞ്ഞു: ഞങ്ങൾ ഖുർആൻ (കൂടുതലായി) ഓതാൻ അറിയുന്നവരല്ല, അതിനാൽ ഞങ്ങൾ താങ്കളുടെ നിസ്കാരത്തിൽ പിന്തുടർന്ന് നിസ്കരിക്കാം.' അദ്ദേഹം തുടർന്നു: 'അങ്ങനെ ഞാൻ അവർക്ക് ഇമാമായി എട്ട് റക്അത്ത് നിസ്കരിക്കുകയും പിന്നീട് വിത്ർ നിസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു.' ഇതുകേട്ടപ്പോൾ നബി ﷺ തൃപ്തിയോടെ മൗനം പാലിച്ചു, അദ്ദേഹം ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല (അതിനെ എതിർത്തില്ല)."

ഇമാം ഹൈഥമി 'മജ്മഉസ്സവാഇദിൽ' പറഞ്ഞു: "ഇതിന്റെ നിവേദന പരമ്പര (ഇസ്നാദ്) ഹസൻ ആണ്."

ഇവിടെ നബി(സ) 11 റക്അത്ത് നമസ്കരിക്കുന്നതിന് മൗനാനുവാദം നല്‍കിയതായിട്ടാണ് കാണാന്‍ കഴിയുന്നത്.

        മറ്റൊരു ഹദീസ് നബി [സ ] പതിമൂന്നു റകാഅത്ത്  നമസ്കരിച്ചു എന്നതാണ്: 

     

എന്നാൽ നബി [സ] 11 നമസ്ക്കരിച്ചു എന്ന ഹദീസ് ഈ പറയുന്നതിനെതിരല്ല . കാരണം 11 രകാഅത്ത്  തറാവിഹും ,വിത്തറും 2 റകാഅത്ത്  സുബഹിയുടെ സുന്നതുമാണ് . ഇമാം മുസ്‌ലിം അതുപോലെ ഇമാം ബുകാരി ഉദ്ദരികുന്ന ഹദീസുകള്‍ തെളിവാണ്.

عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً مِنْهَا الْوِتْرُ وَرَكْعَتَا الْفَجْرِ‏.‏

 ആയിശാ [റ ] നിന്നും:" പ്രവാചകൻ [സ] 13 റകാഅത്ത് ഖിയാമുലൈൽ  നമസ്ക്കരിക്കുമായിരുന്നു അതിൽ വിത്തറും സുബഹിയുടെ രണ്ട് റകാഅത്ത്  സുന്നത്തും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു " [ബുഖാരി 1140 ]  

 

 ഈ ഹദീസിനെ വിശദീകരിച്ചുകൊണ്ട് ഇമാം  ഇമാം സർഖാനി (റ) യുടെ വിശദീകരണം കാണുക..

قَالَ ابْنُ عَبْدِ الْبَرِّ: فِي هَذَا الْحَدِيثِ تَقْدِيمٌ وَتَأْخِيرٌ لِأَنَّ السُّؤَالَ بَعْدَ ذِكْرِ الْوِتْرِ وَمَعْنَاهُ أَنَّهُ كَانَ يَنَامُ قَبْلَ صَلَاتِهِ وَهَذَا يَدُلُّ عَلَى أَنَّهُ كَانَ يَقُومُ ثُمَّ يَنَامُ ثُمَّ يَقُومُ ثُمَّ يَنَامُ ثُمَّ يَقُومُ فَيُوتِرُ، وَلِذَا جَاءَ الْحَدِيثُ: " أَرْبَعًا ثُمَّ أَرْبَعًا ثُمَّ ثَلَاثًا " أَظُنُّ ذَلِكَ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ، مِنْ أَجْلِ أَنَّهُ كَانَ يَنَامُ بَيْنَهُنَّ فَقَالَ: أَرْبَعًا ثُمَّ أَرْبَعًا تَعْنِي بَعْدَ نَوْمٍ ثُمَّ ثَلَاثٍ بَعْدَ نَوْمٍ وَلِذَا قَالَتْ: أَتَنَامُ قَبْلَ أَنْ تُوتِرَ؟ وَقَدْ قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ: " «كَانَ يُصَلِّي ثُمَّ يَنَامُ قَدْرَ مَا صَلَّى ثُمَّ يُصَلِّي قَدْرَ مَا يَنَامُ ثُمَّ يَنَامُ قَدْرَ مَا صَلَّى» " الْحَدِيثَ، يَعْنِي فَهَذَا شَاهِدٌ لِحَمْلِ خَبَرِ عَائِشَةَ عَلَى مَا ذُكِرَ.

 الكتاب: شرح الزرقاني على موطأ الإمام مالك (1/433)

الزُّرقاني، عبد الباقي (1055 - 1122هـ، 1645 -1710م).  

ഇബ്നു അബ്ദിൽ ബർറ് (റ) പറഞ്ഞു:

        "ഈ ഹദീസിൽ (വാചകങ്ങൾക്കിടയിൽ) മുന്തിക്കലും പിന്നാലെയാക്കലും (تقديم وتأخير) സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്; കാരണം 'വിത്ർ' നിസ്കാരത്തെ കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചതിന് ശേഷമാണ് (നബി ﷺ ഉറങ്ങുന്നതിനെ കുറിച്ചുള്ള) ചോദ്യം വരുന്നത്. ഇതിന്റെ അർത്ഥം അദ്ദേഹം തന്റെ നിസ്കാരത്തിന് മുൻപ് ഉറങ്ങാറുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ്. അദ്ദേഹം നിസ്കരിക്കുകയും, പിന്നീട് ഉറങ്ങുകയും, വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് നിസ്കരിക്കുകയും, ശേഷം ഉറങ്ങുകയും, വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് വിത്ർ നിസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു എന്നാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

        അതുകൊണ്ടാണ് ഹദീസിൽ 'നാല് (റക്അത്ത്), പിന്നെ നാല്, പിന്നെ മൂന്ന്' എന്ന് വന്നിട്ടുള്ളത്—അല്ലാഹുവാണ് ഏറ്റവും നന്നായി അറിയുന്നവൻ—ഇവക്കിടയിൽ അദ്ദേഹം ഉറങ്ങിയിരുന്നതിനാലാണ് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞതെന്നാണ് ഞാൻ കരുതുന്നത്. അതായത്, 'നാല് പിന്നെ നാല്' എന്നത് ഉറക്കത്തിന് ശേഷമുള്ളതും, പിന്നീട് ഉറങ്ങിയ ശേഷം 'മൂന്ന്' (വിത്ർ) നിസ്കരിക്കുകയുമായിരുന്നു ചെയ്തിരുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് ആഇശ (റ) 'വിത്ർ നിസ്കരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് താങ്കൾ ഉറങ്ങുകയാണോ?' എന്ന് ചോദിച്ചത്.

        ഉമ്മു സലമ (റ) ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: 'അദ്ദേഹം (നബി ﷺ) നിസ്കരിക്കുകയും പിന്നീട് നിസ്കരിച്ച അത്രയും സമയം ഉറങ്ങുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. ശേഷം ഉറങ്ങിയ അത്രയും സമയം വീണ്ടും നിസ്കരിക്കും, വീണ്ടും നിസ്കരിച്ച അത്രയും സമയം ഉറങ്ങും...'. ആഇശ (റ) നിവേദനം ചെയ്ത ഹദീസിനെ ഇത്തരത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുന്നതിന് ഉമ്മു സലമ (റ) യുടെ ഈ നിവേദനം ഒരു തെളിവാണ് (സാക്ഷ്യം)."

 

ഉമർ (റ)-യുടെ കാലത്ത് തറാവീഹ് നിസ്കാരം 11 റക്അത്തുകളായി (8 തറാവീഹും 3 വിത്റും) നിശ്ചയിച്ചിരുന്നു എന്നത് ഇമാം മാലിക്(റ) മുവത്വഅ് എന്ന തന്‍റെ ഗ്രന്ഥത്തില്‍ പറയുന്നു:

379 - مَالِكٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ؛ أَنَّهُ قَالَ: [ص:159] أَمَرَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ وَتَمِيماً الدَّيْرِيَّ (1) أَنْ يَقُومَا لِلنَّاسِ بِإِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً (2) .

قَالَ: وَقَدْ كَانَ الْقَارِئُ يَقْرَأُ بِالْمِئِينَ، حَتَّى كُنَّا نَعْتَمِدُ عَلَى الْعِصِيِّ مِنْ طُولِ الْقِيَامِ. وَمَا كُنَّا نَنْصَرِفُ إِلاَّ فِي فُرُوعِ الْفَجْرِ.

الكتاب: الموطأ (2/158)
مالك (93 - 179هـ، 712 - 795م).

സാഇബ് ബിൻ യസീദ് (റ) നിവേദനം ചെയ്യുന്നു:

        "ഉമർ ബിൻ ഖത്താബ് (റ), ഉബയ്യ് ബിൻ കഅ്ബിനോടും തമീമുദ്ദാരിയോടും ജനങ്ങൾക്ക് ഇമാമായി പതിനൊന്ന് റക്അത്ത് നിസ്കരിക്കാൻ കൽപ്പിച്ചു."

    അദ്ദേഹം തുടർന്നു പറഞ്ഞു: "ഖാരിഅ് (ഇമാം) നൂറുകണക്കിന് വചനങ്ങളുള്ള സൂറത്തുകൾ ഓതാറുണ്ടായിരുന്നു. നിർത്തത്തിന്റെ ദൈർഘ്യം കാരണം ഞങ്ങൾ വടികളിൽ ചാരി നിൽക്കേണ്ടി വരാറുണ്ടായിരുന്നു. പുലർച്ചെയോടടുത്ത സമയത്തല്ലാതെ ഞങ്ങൾ (നിസ്കാരം കഴിഞ്ഞ്) പിരിഞ്ഞു പോകാറില്ലായിരുന്നു." [മുവത്വാ 254 -കിത്താബ് സ്വലാത്ത് ഫീ റമദാൻ]

  

ഇനി തറാവീഹ് തന്നെ പ്രവാചകന്റെ കാല ശേഷം ജനങ്ങള്‍ കൂട്ടമായും ഒറ്റക്കും നമസ്ക്കരിച്ചിരുന്നു.

 

قَالَ ابْنُ شِهَابٍ: فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَالْأَمْرُ عَلَى ذلِكَ. ثُمَّ [كَانَ الْأَمْرُ عَلَى ذلِكَ] (1) فِي خِلاَفَةِ أَبِي بَكْرٍ، وَصَدْراً (2) مِنْ خِلاَفَةِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ.
 الكتاب:  موطأ الإمام مالك (2/156)
مالك (93 - 179هـ، 712 - 795م).

നബി ﷺ-യുടെ കാലത്ത് ഏതാനും രാത്രികൾ തറാവീഹ് ജമാഅത്തായി നിർവ്വഹിച്ച ശേഷം, അത് നിർബന്ധമാക്കപ്പെടുമോ എന്ന ഭയത്താൽ അദ്ദേഹം പള്ളിയിലേക്ക് വരുന്നത് ഒഴിവാക്കി. ഇതിനെത്തുടർന്ന് ആളുകൾ ഒറ്റക്കൊറ്റയ്ക്കും ചെറിയ സംഘങ്ങളായും നിസ്കരിക്കുന്ന രീതിയാണ് നിലവിൽ വന്നത്.

• നബി ﷺ-യുടെ വഫാത്ത് വരെ: ഈ രീതി തന്നെയാണ് നബി ﷺ വഫാത്താകുന്നത് വരെ തുടർന്നുപോന്നത്.

• അബൂബക്കർ (റ)-ന്റെ കാലം: അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലം മുഴുവൻ ആളുകൾ തറാവീഹ് ജമാഅത്തില്ലാതെ ഇപ്രകാരം തന്നെയാണ് നിർവ്വഹിച്ചിരുന്നത്.

• ഉമർ (റ)-ന്റെ കാലം: ഉമർ (റ)-ന്റെ ഭരണത്തിന്റെ പ്രാരംഭ ഘട്ടത്തിലും ഈ സ്ഥിതി തുടർന്നു. എന്നാൽ പിന്നീട് പള്ളിയിൽ ആളുകൾ ചിതറിക്കിടന്ന് നിസ്കരിക്കുന്നത് കണ്ട അദ്ദേഹം, അവരെയെല്ലാം ഒരു ഇമാമിന് (ഉബയ്യ് ബിൻ കഅ്ബ്) കീഴിൽ ഒരുമിച്ച് കൂട്ടാൻ തീരുമാനിച്ചു.

   
  നബി ﷺ-യുടെ കാലത്ത് ഏതാനും രാത്രികൾ തറാവീഹ് ജമാഅത്തായി നിർവ്വഹിച്ച ശേഷം, അത് നിർബന്ധമാക്കപ്പെടുമോ എന്ന ഭയത്താൽ അദ്ദേഹം പള്ളിയിലേക്ക് വരുന്നത് ഒഴിവാക്കി. ഇതിനെത്തുടർന്ന് ആളുകൾ ഒറ്റക്കൊറ്റയ്ക്കും ചെറിയ സംഘങ്ങളായും നിസ്കരിക്കുന്ന രീതിയാണ് നിലവിൽ വന്നത്.  

• സുയൂത്തി റിപ്പോര്‍ട്ടു ചെയ്യുന്നത് കാണുക.
  ورأيت فى كتاب سعيد بن منصور آثارافى صلاة عشرين ركعة وست وثلاثين ركعة لكنها بعد زمان عمر بن الخطاب - الحاوئ للفتاوى للسيوطى 1-35
  "ഇരുപത് (20) റക്അത്ത് നിസ്കാരത്തെക്കുറിച്ചും മുപ്പത്തിയാറ് (36) റക്അത്ത് നിസ്കാരത്തെക്കുറിച്ചുമുള്ള ചില നിവേദനങ്ങൾ (ആഥാറുകൾ) സഈദ് ബിൻ മൻസൂറിന്റെ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഞാൻ കണ്ടു. എന്നാൽ ഇവയെല്ലാം ഉമർ ബിൻ ഖത്താബ് (റ)-ന്റെ കാലത്തിന് ശേഷമുള്ളവയാണ്."

•  നബി(സ)യുടെ നമസ്‌കാരം എത്ര റക്‌അത്തായിരുന്നു എന്ന കാര്യത്തില്‍ അധികം സംശയിക്കേണ്ടതില്ല. താഴെ വരുന്ന ഹദീസ്‌ അത്‌ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു:­ `ജാബിര്‍(റ) പ്രസ്‌താവിച്ചു: ``നബി(സ) ഞങ്ങള്‍ക്ക്‌ റമദാനില്‍ എട്ട്‌ റക്‌അത്തും വിത്‌റും ഇമാമായി നമസ്‌കരിച്ചു.'' (അബൂയഅ്‌ല, ത്വബ്‌റാനി). ഇതേകാര്യം സുന്നികള്‍ അംഗീകരിക്കുന്ന ഇബ്‌നുഹജറുല്‍ ഹൈതമിയും ശരിവെക്കുന്നുണ്ട്‌: ``നബി(സ) സ്വഹാബികളുമായി എട്ട്‌ റക്‌അത്തും വിത്‌റും നമസ്‌കരിച്ചിരുന്നതായ­ി ഇബ്‌നുഖുസൈമതും(റ) ഇബ്‌നുഹിബ്ബാനും(റ) തങ്ങളുടെ സ്വഹീഹായ ഹദീസ്‌ ഗ്രന്ഥങ്ങളില്‍ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ­്ട്‌.''
  (ഫതാവല്‍കുബ്‌റാ 1:194)

•  وَقَالَ الجوري مِنْ أَصْحَابِنَا: عَنْ مالك أَنَّهُ قَالَ: الَّذِي جَمَعَ عَلَيْهِ النَّاسَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَحَبُّ إِلَيَّ، وَهُوَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً، وَهِيَ صَلَاةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ،
  

  الكتاب: الحاوي للفتاوي
  

  السُّيوطي، جلال الدين (849 - 911 هـ
  "നമ്മുടെ (മാലിക്കി മദ്ഹബിലെ) പണ്ഡിതന്മാരിൽ പെട്ട അൽ-ജൗരി പറയുന്നു: ഇമാം മാലിക് (റ) ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: 'ഉമർ ബിൻ ഖത്താബ് (റ) ജനങ്ങളെ ഏത് കാര്യത്തിലാണോ ഒരുമിച്ച് കൂട്ടിയത് അതാണ് എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടത്. അത് പതിനൊന്ന് (11) റക്അത്താണ്. അത് തന്നെയാണ് അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂൽ ﷺ-യുടെ നിസ്കാരവും'."
  (അല്‍ഹാവീലില്‍ ഫതാവാ 1:35)

•  وَعَنِ الزَّعْفَرَانِيِّ عَنِ الشَّافِعِيِّ رَأَيْتُ النَّاسَ يَقُومُونَ بِالْمَدِينَةِ بِتِسْعٍ وَثَلَاثِينَ وَبِمَكَّةَ بِثَلَاثٍ وَعِشْرِينَ وَلَيْسَ فِي شَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ ضِيقٌ وَعَنْهُ قَالَ إِنْ أَطَالُوا الْقِيَامَ وَأَقَلُّوا السُّجُودَ فَحَسَنٌ وَإِنْ أَكْثَرُوا السُّجُودَ وَأَخَفُّوا الْقِرَاءَةَ فَحَسَنٌ وَالْأَوَّلُ أَحَبُّ إِلَيَّ

  الكتاب: فتح الباري (4/253)
  ابن حَجَر العَسْقلاني (773هـ - 852هـ، 1372م - 1448م).
  "അസ്സഅ്‌ഫറാനി ഇമാം ഷാഫി(റ)-ൽ നിന്ന് നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: മദീനയിൽ ജനങ്ങൾ മുപ്പത്തിയൊമ്പത് (39) റക്അത്തും മക്കയിൽ ഇരുപത്തിമൂന്ന് (23) റക്അത്തും നിസ്കരിക്കുന്നതായി ഞാൻ കണ്ടു. ഇതിലൊന്നും തന്നെ യാതൊരു പ്രയാസവുമില്ല (അതായത് ഇതിൽ നിശ്ചിതമായ ഒരു പരിധിയില്ല). അദ്ദേഹം വീണ്ടും പറഞ്ഞു: അവർ നിർത്തം ദീർഘിപ്പിക്കുകയും (റക്അത്തുകൾ കുറച്ച്) സുജൂദുകൾ കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്താൽ അത് നല്ലതാണ്. ഇനി അവർ സുജൂദുകൾ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും (റക്അത്തുകൾ കൂട്ടി) പാരായണം ലഘൂകരിക്കുകയും ചെയ്താലും അത് നല്ലതാണ്. എന്നാൽ ആദ്യത്തെ രീതിയാണ് (നിർത്തം ദീർഘിപ്പിക്കുന്നത്) എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടത്."

 തറാവീഹ് നമസ്ക്കരത്തിന്റെ റക്‌അത്തുകളെകുറിചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങള്‍.

وَقد اخْتلف الْعلمَاء فِي الْعدَد الْمُسْتَحبّ فِي قيام رَمَضَان على أَقْوَال كَثِيرَة، فَقيل: إِحْدَى وَأَرْبَعُونَ. وَقَالَ التِّرْمِذِيّ: رأى بَعضهم أَن يُصَلِّي إِحْدَى وَأَرْبَعين رَكْعَة مَعَ الْوتر، وَهُوَ قَول أهل الْمَدِينَة، وَالْعَمَل على هَذَا عِنْدهم بِالْمَدِينَةِ. قَالَ شَيخنَا، رَحمَه الله: وَهُوَ أَكثر مَا قيل فِيهِ. قلت: ذكر ابْن عبد الْبر فِي (الاستذكار) : عَن الْأسود بن يزِيد كَانَ يُصَلِّي أَرْبَعِينَ رَكْعَة، ويوتر بِسبع، هَكَذَا ذكره، وَلم يقل: إِن الْوتر من الْأَرْبَعين. وَقيل: ثَمَان وَثَلَاثُونَ، رَوَاهُ مُحَمَّد بن نصر من طَرِيق ابْن أَيمن عَن مَالك. قَالَ: يسْتَحبّ أَن يقوم النَّاس فِي رَمَضَان بثمان وَثَلَاثِينَ رَكْعَة، ثمَّ يسلم الإِمَام وَالنَّاس، ثمَّ يُوتر بهم بِوَاحِدَة. قَالَ: وَهَذَا الْعَمَل بِالْمَدِينَةِ قبل الْحرَّة مُنْذُ بضع وَمِائَة سنة إِلَى الْيَوْم، هَذَا روى ابْن أَيمن عَن مَالك، وَكَأَنَّهُ جمع رَكْعَتَيْنِ من الْوتر مَعَ قيام رَمَضَان وسماها من قيام رَمَضَان، وإلاَّ فَالْمَشْهُور عَن مَالك سِتّ وَثَلَاثُونَ وَالْوتر بِثَلَاث، وَالْعدَد وَاحِد. وَقيل: سِتّ وَثَلَاثُونَ

"റമദാനിലെ രാത്രി നിസ്കാരത്തിൽ (ഖിയാമു റമദാൻ) മുസ്തഹബ്ബായ (അഭികാമ്യമായ) എണ്ണത്തെക്കുറിച്ച് പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ നിരവധി അഭിപ്രായങ്ങളുണ്ട്.

• നാൽപത്തിയൊന്ന് (41) റക്അത്ത്: വിത്ർ ഉൾപ്പെടെ 41 റക്അത്ത് നിസ്കരിക്കണമെന്നാണ് ചിലരുടെ അഭിപ്രായം എന്ന് ഇമാം തിർമിദി പറഞ്ഞു. മദീനക്കാരുടെ അഭിപ്രായവും അവിടെ നിലവിലുള്ള രീതിയും ഇതാണെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി. ഈ വിഷയത്തിൽ പറയപ്പെട്ടതിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും കൂടിയ എണ്ണമാണിതെന്ന് നമ്മുടെ ശൈഖ് (റ) പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്.

• അൽ-അസ്‌വദ് ബിൻ യസീദിന്റെ രീതി: അദ്ദേഹം 40 റക്അത്ത് നിസ്കരിക്കുകയും ഏഴ് റക്അത്ത് വിത്ർ നിസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നുവെന്ന് ഇബ്നു അബ്ദിൽ ബർറ് 'അൽ-ഇസ്തിദ്കാറിൽ' രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ 40-ൽ വിത്ർ ഉൾപ്പെടുമെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞിട്ടില്ല.

• മുപ്പത്തിയെട്ട് (38) റക്അത്ത്: ഇമാം മാലിക്കിൽ നിന്ന് ഇബ്നു ഐമൻ വഴി മുഹമ്മദ് ബിൻ നസ്ർ ഇത് നിവേദനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. റമദാനിൽ ജനങ്ങൾ 38 റക്അത്ത് നിസ്കരിക്കുകയും പിന്നീട് ഇമാം ഒരു റക്അത്ത് വിത്ർ നിസ്കരിക്കുകയുമാണ് വേണ്ടതെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഹർറ സംഭവത്തിന് മുൻപ് തന്നെ നൂറിലധികം വർഷങ്ങളായി മദീനയിൽ നിലവിലുള്ള രീതിയാണിതെന്ന് അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു.

• മുപ്പത്തിയാറ് (36) റക്അത്ത്: വിത്റിലെ രണ്ട് റക്അത്തുകൾ കൂടി ഖിയാമു റമദാനിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയാണ് ഇബ്നു ഐമൻ 38 എന്ന് പറഞ്ഞത്. എന്നാൽ ഇമാം മാലിക്കിൽ നിന്നുള്ള പ്രശസ്തമായ നിവേദനം 36 റക്അത്ത് തറാവീഹും 3 റക്അത്ത് വിത്റുമാണ്. ചുരുക്കത്തിൽ ആകെ എണ്ണം ഒന്ന് തന്നെയാണ്."

ഉംദതുല്‍ഖാരി 11:126) 

യഥാർത്തത്തിൽ 20 ന്റെ ജനനം ഉമർ[ റ ]ന്റെ കാലത്തല്ല .

    ഇമാം സുയ്യൂത്തി [റ ഹ് ] ജൂരി[റ ഹ് ] യിൽ നിന്നും ഉദ്ദരികുന്നു : "സഈദ്  ഇബ്ൻ മൻസൂറിന്റെ  കിത്താബിൽ 20 റകാഅത്തിന്റെയും 36 റകാഅത്തിന്റെയും ചില റിപ്പോർട്ടുകൾ ഞാൻ കണ്ടു പക്ഷെ അതെല്ലാം ഉമര്‍ [റ ] വിന്റെ കാലശേഷം ഉണ്ടായതാണ് ."  [അൽ ഹാവിലിൽ ഫതാവ 1 / 35 ]

ഇമാം ഖസ്തലാനി അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ  المواهب اللدنية യില്‍ പറയുന്നു.

 

وقد روى محمد بن نصر من طريق داو دبن قيس قال : ادركت الناس فى امارة ابان بن عثمان وعمر بن العزيز يعنى بالمدينة يقومون بست وثلاثين ويوترون بثلاث
الكتاب: المواهب اللدنية بالمنح المحمدية (3/308)
القَسْطَلَّاني (851 - 923 هـ = 1448 - 1517 م) 

        "അബാൻ ബിൻ ഉസ്മാൻ, ഉമർ ബിൻ അബ്ദിൽ അസീസ് എന്നിവരുടെ ഭരണകാലത്ത് മദീനയിലെ ജനങ്ങൾ മുപ്പത്തിയാറ് (36) റക്അത്ത് (തറാവീഹ്) നിസ്കരിക്കുകയും മൂന്ന് (3) റക്അത്ത് വിത്ർ നിസ്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതായി ഞാൻ കണ്ടു."
 [ മവാഹിബു ലിദുന്യാ 2/ 266 ]

 

ഉമർ [ റ ]  മരിച്ചത്  ഹിജറ 22  ൽ ആണ്  ഉമർ ഇബ്ൻ അബ്ദുൽ അസീസ്‌ ഹിജറ 60 ൽ ജനിച്ചത്  അപ്പോൾ ഉമർ [ റ ]  മരിച്ചിട്ട്  38 വർഷത്തിനു ശേഷം ജനങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിയ സമ്പ്രദായമാണ്  ഈ അധികരിച്ച റകാഅത്തുകൾ .

ഈ വിഷയത്തില്‍ മദ്ഹബുകളുടെ നിലപാട് എന്താണ് എന്ന് കാണാം...

1. ഹനഫീ മദ്ഹബില്:

        തറാവീഹ് ഇരുപത് റക്അത്തില്‍ ചുരുക്കാന്‍ പാടില്ല എന്ന് ഇമാം അബൂഹനീഫ പറഞ്ഞിട്ടില്ല. ഹനഫീ മദ്ഹബിലെ ഏറ്റവും പ്രമാണയോഗ്യമായ الهداية എന്നാ ഗ്രന്ഥത്തിന്‍റെ ശറഹില്‍ ഇമാം كمال الدين محمد بن الهمام താറാവീഹിന്‍റെ എണ്ണത്തിലുള്ള അഭിപ്രായ ഭിന്നതകള്‍ വിവരിച്ചതിന് ശേഷം 11 റക്അത്ത് സുന്നത്താണെന്നും 20 റക്അത്ത് ഖുലഫാഉര്‍റാശിദുകളുടെ സുന്നത്താണെന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു.

 

 فَتَحْصُلُ مِنْ هَذَا كُلِّهِ أَنَّ قِيَامَ رَمَضَانَ سُنَّةٌ إحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً بِالْوِتْرِ فِي جَمَاعَةٍ فَعَلَهُ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - ثُمَّ تَرَكَهُ لِعُذْرٍ، أَفَادَ أَنَّهُ لَوْلَا خَشْيَةَ ذَلِكَ لَوَاظَبْت بِكُمْ، وَلَا شَكَّ فِي تَحَقُّقِ الْأَمْنِ مِنْ ذَلِكَ بِوَفَاتِهِ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - فَيَكُونُ سُنَّةً، وَكَوْنُهَا عِشْرِينَ سُنَّةُ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ

الكتاب: فتح القدير (1/468)
ابن الهمام (790 - 861 هـ = 1388 - 1457 م) 

        "ഇപ്പറഞ്ഞ കാര്യങ്ങളിൽ നിന്നെല്ലാം നമുക്ക് ലഭിക്കുന്ന സംഗ്രഹം ഇതാണ്: റമദാനിലെ രാത്രി നിസ്കാരം (തറാവീഹ്) ജമാഅത്തായി വിത്ർ ഉൾപ്പെടെ പതിനൊന്ന് (11) റക്അത്ത് നിസ്കരിക്കുക എന്നത് സുന്നത്താണ്. നബി ﷺ അത് നിർവ്വഹിക്കുകയും പിന്നീട് ഒരു തടസ്സമുള്ളതിനാൽ (അത് നിർബന്ധമാക്കപ്പെടുമോ എന്ന ഭയത്താൽ) ഉപേക്ഷിക്കുകയുമാണുണ്ടായത്. ആ ഭയം ഇല്ലായിരുന്നുവെങ്കിൽ ഞാൻ ഇത് നിങ്ങളോടൊപ്പം പതിവാക്കുമായിരുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. നബി ﷺ-യുടെ വഫാത്തോട് കൂടി ആ ഭയം ഇല്ലാതായി എന്നത് തീർച്ചയാണ്; അതിനാൽ (ജമാഅത്തായുള്ള 11 റക്അത്ത്) സുന്നത്തായി മാറി. എന്നാൽ അത് ഇരുപത് (20) റക്അത്ത് ആവുക എന്നത് ഖുലഫാഉർ റാഷിദുകളുടെ ചര്യയാണ് (സുന്നത്തുൽ ഖുലഫാഅ്)."

 

        ഹനഫി മദ്ഹബിലെ പ്രശസ്തനായൊരു പണ്ഡിതന്റെ വരികളാണിവ. നബി(സ) നമസ്കരിച്ചത് 11 റക്അത്താണെന്ന് അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കുന്നു.  ഖലീഫമാരുടെ സുന്നത്തെന്ന് അദ്ദേഹം വിവക്ഷിച്ച 20 റക്അത്തുകള്‍ക്ക് സ്വഹീഹായ ഹദീസുകളുടെ പിന്‍ബലമില്ല.

 

2. മാലിക്കീ മദ്ഹബില്:‍

        ഇമാം മാലിക്(റ) ല്‍ നിന്ന് 39 എന്നും 49 എന്നും രണ്ടു റിപ്പോര്‍ട്ടുകള്‍ വന്നിട്ടുണ്ട്. എന്നാല്‍ ഇമാം മാലിക്ക്(റ) സ്വന്തം നമസ്കരിച്ചത് 11 റക്അത്തായിരുന്നു. ഇമാം عينى ‍ബുഖാരിയുടെ ശറഹില്‍ പറയുന്നു: 

وَقِيلَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً وَهُوَ اخْتِيَارُ مَالِكٍ لِنَفْسِهِ وَاخْتَارَهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ الْعَرَبِيِّ

الكتاب: تحفة الأحوذي بشرح جامع الترمذي (3/440)

عبد الرحمن المباركفوري (000 - 1353 هـ = 000 - 1934 م)

        "ഇത് പതിനൊന്ന് (11) റക്അത്താണെന്നും പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇമാം മാലിക് (റ) തനിക്ക് വേണ്ടി തിരഞ്ഞെടുത്തത് ഈ അഭിപ്രായമാണ്. അബൂബക്കർ ഇബ്നുൽ അറബിയും (റ) ഇതേ അഭിപ്രായമാണ് തിരഞ്ഞെടുത്തത്."

തന്നെയുമല്ല, മാലിക്കി ഇമാം സ്വയം തന്നെ പ്രസ്താവിക്കുന്നത് കാണുക.

وقال  الجوري  من اصحابنا عن مالك انه قال الذى جمع عليه الناس عمربن الخطاب احب الى وهو احدى عشرة ركعة وهى صلاة رسول الله صلعم قيل له احدى عشرة ركعة بالوتر قال نعم وثلاث عشرة قريب قال: ولا ادرى من اين احدى هذا الركوع الكثير - الحاوى للفتاوى للسيوطى 1-350

    "നമ്മുടെ (മാലിക്കി മദ്ഹബിലെ) പണ്ഡിതന്മാരിൽ പെട്ട അൽ-ജൗരി, ഇമാം മാലിക് (റ)-ൽ നിന്ന് നിവേദനം ചെയ്യുന്നു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: 'ഉമർ ബിൻ ഖത്താബ് (റ) ജനങ്ങളെ ഏത് കാര്യത്തിലാണോ ഒരുമിച്ച് കൂട്ടിയത് അതാണ് എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടത്. അത് പതിനൊന്ന് (11) റക്അത്താണ്. അത് തന്നെയാണ് അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂൽ ﷺ-യുടെ നിസ്കാരവും'.

    അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിക്കപ്പെട്ടു: 'വിത്ർ ഉൾപ്പെടെയാണോ 11 റക്അത്ത്?' അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: 'അതെ. (വിത്ർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള) 13 റക്അത്തും അതിനോട് അടുത്തത് തന്നെയാണ്'. അദ്ദേഹം തുടർന്നു പറഞ്ഞു: '(ഇന്ന് കാണുന്ന) ഇത്രയധികം റക്അത്തുകൾ (അതായത് 20-ഓ 36-ഓ) എവിടെ നിന്നാണ് വന്നതെന്ന് എനിക്കറിയില്ല'."

അപ്പോള്‍ മാലിക് ഇമാമും 11 റക്അത്തിനെ പിന്‍താങ്ങുന്നു. അതിനെ കൂടുതല്‍ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. 11നേക്കാളും 13 നേക്കാളും അധികരിച്ച റക്അത്തുകള്‍ എവിടെ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചുവെന്ന് അദ്ദേഹത്തിനറിയുകയുമില്ല.

 3. ശാഫിഈ മദ്ഹബില്:

        ശാഫിഈമദ്ഹബിലെ കര്‍മ്മശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങള്‍  20 റക്അത്തിനെ സംബന്ധിക്കുന്ന അഭിപ്രായങ്ങള്‍ റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്യുന്നുണ്ടെങ്കിലും 20 ല്‍ ചുരുങ്ങുന്നതില്‍ വിരോധമില്ലെന്നു കാണിക്കുന്ന കുറേ വാചകങ്ങള് ഇവിടെ ചേര്‍ക്കാം

.

        തുഹ്ഫയില്‍ വിത്റില്‍ നിന്ന് ഒറ്റ രക്അത്തല്ലാത്തത് മാത്രം ഒരാള്‍ നമസ്കരിച്ചാല്‍ വിത്റില്‍ നിന്നുള്ളതെന്ന നിലക്കുതന്നെ കൂലി കിട്ടും എന്ന് ഇബ്നുഹജറുല്‍ ഹൈത്തമി (റ) പറഞ്ഞു. ശേഷം:

وكذا من اتى ببعض التراويح 

- تحفة المحتاج   2-225     

 'അപ്രകാരം തന്നെയാണ് തറാവീഹില്‍ നിന്ന് അല്‍പ്പം നമസ്കരിക്കുന്നതും' എന്ന് വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു. ഇതേ പോലെ തന്നെ തുഹ്ഫയുടെ  خاشية യില്‍ -

       ശൈഖ് അബ്ദുല്‍ ഹമീദ് ശര്‍വാനി എട്ട് റക്അത്ത് നമസ്കരിച്ചാല്‍ തറാവീഹില്‍ നിന്നുള്ളതെന്ന നിലക്ക് തന്നെ പ്രതിഫലം ലഭിക്കുമെന്നും ആരംഭത്തില്‍ തന്നെ എട്ട് റക്അത്ത് തറാവീഹു നമസ്കരിക്കുന്നുവെന്ന് കരുതുന്നതിനു വിരോധമില്ലെന്നും അങ്ങനെ ചില പ്രദേശങ്ങളില്‍ നമസ്കരിക്കുന്ന പതിവുണ്ടെന്നും പറയുന്നത് താഴെ കൊടുക്കുന്ന വാചകത്തില്‍ നിന്ന് തെളിയുന്നു.

 (قَوْلُهُ: وَكَذَا مَنْ أَتَى بِبَعْضِ التَّرَاوِيحِ) أَيْ كَالِاقْتِصَارِ عَلَى الثَّمَانِيَةِ فَيُثَابُ عَلَيْهِمْ ثَوَابَ كَوْنِهَا مِنْ التَّرَاوِيحِ، وَإِنْ قَصَدَ ابْتِدَاءً الِاقْتِصَارَ

الكتاب: تحفة المحتاج في شرح المنهاج (2/225)
ابن حجر الهيتمي (909 - 974 هـ = 1504 - 1567 م)
 

    "(അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസ്താവന: 'അതുപോലെ തറാവീഹിന്റെ ഒരു ഭാഗം നിർവ്വഹിച്ചവന്റെ കാര്യവും'): അതായത്, ഒരാൾ (20 റക്അത്തിന് പകരം) എട്ട് റക്അത്ത് കൊണ്ട് പരിമിതപ്പെടുത്തിയാൽ, അവൻ നിസ്കരിച്ച ആ എട്ട് റക്അത്തുകൾക്ക് തറാവീഹിന്റെ പ്രതിഫലം തന്നെ അവന് ലഭിക്കുന്നതാണ്. നിസ്കാരം തുടങ്ങുമ്പോൾ തന്നെ (എട്ട് കൊണ്ട്) പരിമിതപ്പെടുത്താനാണ് അവൻ ഉദ്ദേശിച്ചതെങ്കിലും (അവന് തറാവീഹിന്റെ പ്രതിഫലം ലഭിക്കും)."

وقال الجوى ان عدد الركعات فى شهر رمضان لاحد له عند الشافعى لانه نافلة 

- الحاوى للفتاوى -1-350

        "അൽ-ജൗരി പറഞ്ഞു: റമദാൻ മാസത്തിലെ (തറാവീഹ്) റക്അത്തുകളുടെ എണ്ണത്തിന് ഇമാം ഷാഫി(റ)-യുടെ അടുക്കൽ പ്രത്യേക പരിധിയൊന്നുമില്ല. കാരണം അത് ഒരു നഫ്ലായ (ഐച്ഛികമായ) നിസ്കാരമാണ്."

ശാഫീഈ മദ്ഹബിലെ മറ്റൊരു പണ്ഡിതനായ ഇമാം സുബുക്കി പറയുന്നു:

الا ان هذا امر يسهل الخلاف فيه فان ذلك من النوافل من شاء اقل ومن شاء اكثر فى وقت اختاروا تطويل القيام على عدد الركعات فجعلوها احدى عشرة وفى وقت اختاروا عدد الركعات فجعلوها عشرين 

- الحاوى للفتاوى  -1- 250

        "എന്നാൽ, ഇത് (തറാവീഹിന്റെ എണ്ണം) അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾക്ക് വലിയ സ്ഥാനമില്ലാത്ത ലളിതമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കാരണം ഇത് നഫ്ലായ (ഐച്ഛികമായ) നിസ്കാരങ്ങളിൽ പെട്ടതാണ്; ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർക്ക് എണ്ണം കുറയ്ക്കാം, ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർക്ക് വർദ്ധിപ്പിക്കാം. ഒരു കാലഘട്ടത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാർ റക്അത്തുകളുടെ എണ്ണത്തേക്കാൾ നിർത്തം (ഖിയാം) ദീർഘിപ്പിക്കുന്നതിന് മുൻഗണന നൽകുകയും അത് പതിനൊന്ന് (11) റക്അത്തായി നിശ്ചയിക്കുകയും ചെയ്തു. മറ്റൊരു കാലഘട്ടത്തിൽ അവർ (നിർത്തം ലഘൂകരിച്ച്) റക്അത്തുകൾ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന് മുൻഗണന നൽകുകയും അത് ഇരുപത് (20) റക്അത്തായി നിശ്ചയിക്കുകയും ചെയ്തു."

ഇതേ അഭിപ്രായം തന്നെ ഇമാം ഖസ്ത്വലാനി തന്‍റെ അല്‍ മാവാഹിബുദുല്ലന്നീയ്യയിലും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. വാള്യം 2 പേജ് 262.

ചുരുക്കത്തില്‍ ശാഫിഈ മദ്ഹബ് അനുസരിച്ചു തറാവീഹ് വെറും രണ്ട് റക്അത്തു മാത്രമായും നമസ്കരിക്കാം. ഇരുപത് റക്അത്ത് തന്നെ വേണമെന്ന് നിര്‍ബന്ധം പിടിക്കുന്നില്ലെന്നര്‍ത്ഥം.

 4. ഹംബലീ  മദ്ഹബില്:

        ഹംബലീ മദ്ഹബിലും താറാവീഹ് ഇരുപത് റക്അത്തില്‍ ക്ലിപ്തമാണെന്നു കാണുകയില്ല. അഹ്മദുബ്നു ഹംബല്‍ തന്നെ എണ്ണം നിര്‍ണ്ണയിച്ചു പറഞ്ഞിട്ടില്ല. അദ്ദേഹത്തില്‍ നിന്ന് ഇമാം തിര്‍മുദി ഉദ്ധരിക്കുന്നത് നോക്കുക.

وقال احمد روى فى هذا الوان ولم يقض فيه بشئ  - جامع الترمذى 1-99

        "ഇമാം അഹ്മദ് (റ) പറഞ്ഞു: 'ഈ വിഷയത്തിൽ (തറാവീഹിന്റെ റക്അത്തുകളുടെ എണ്ണത്തിൽ) വ്യത്യസ്തങ്ങളായ നിവേദനങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ അദ്ദേഹം (നിശ്ചിതമായ ഒരു എണ്ണത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ) ഒരു അന്തിമ തീരുമാനം പറയുകയുണ്ടായില്ല'."

അഹമദ്ബ്നു ഹംബലിനെക്കുറിച്ച് ‍ ഇബ്നുനസ് റുല്‍  മറൂസി പറയുന്നു:

وفى كتاب قيام الليل لابن نصر المروزى قال اسحق بن منصور قلت لاحمد بن حنبل كم ركعة يصلى فى قيام شهر رمضان؟ فقال قيل فيه الوان نحوا من اربعين, انما هو تطوع - تحفة الاحوذى -2-76

        "ഇസ്ഹാഖ് ബിൻ മൻസൂർ പറഞ്ഞു: ഞാൻ അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബലിനോട് ചോദിച്ചു: 'റമദാൻ മാസത്തിലെ രാത്രി നിസ്കാരത്തിൽ (തറാവീഹ്) എത്ര റക്അത്താണ് നിസ്കരിക്കേണ്ടത്?' അദ്ദേഹം മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഈ വിഷയത്തിൽ ഏകദേശം നാൽപത് റക്അത്ത് വരെ വിവിധ രീതികൾ പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇത് വെറുമൊരു നഫ്ലായ (ഐച്ഛികമായ) നിസ്കാരം മാത്രമാണല്ലോ'."

 

11 ല്‍ കൂടുതല്‍ നമസ്ക്കരിക്കുന്നവരെ എതിര്‍കെണ്ടതില്ല.  

ഒരു പ്രത്യെക എണ്ണം റസൂൽ (സ) നിർണയിച്ചിട്ടില്ല.

•  രാത്രി നമസ്കാരത്തെ കുറിച്ച് ചോദിച്ച ആളോട് റസൂൽ (സ) പറഞ്ഞത് ഇപ്രകാരമാണ്.
      صلاة الليل مثنى مثنى، فاذا خشى احدكم الصبح صلى ركعة واحدة توتر له ما قد صلى .
   "രാത്രി നമസ്കാരം രണ്ട്, രണ്ട് റക്അത്കൾ ആണ് , ആരെങ്കിലും സുബ്ഹിനെ ഭയപ്പെട്ടാൽ അവൻ നമസ്കരിച്ചതിനെ വിത്റാക്കുന്ന ഒരു റക്അത് നമസ്കരിക്കുക " .  (ബു: I 137,990. മു: 749,519).
  എത്രയും നമസ്കരിക്കാം എന്നതിന് ഇത് തെളിവാണ്.

• 11 ൽ കൂടുതൽ വർദ്ധിപ്പിച്ചില്ല എന്ന ഹദീസ് കൊണ്ട് IIൽ കൂടുതൽ വർദ്ധിപ്പിക്കരുത് എന്ന് കിട്ടില്ല. റസൂൽ (സ) ഒരു ഹജജ് മാത്രമേ ചെയ്തുള്ളൂ എന്ന് പറഞ്ഞാൽ രണ്ട് ഹജജ് ചെയ്യരുത് എന്ന് കിട്ടാത്തത് പോലെ . മാത്രവുമല്ല മുൻഗാമികളുടെ വ്യാഖ്യാനത്തിനു വിരുദ്ധവുമാണിത്.
  ശൈഖുൽ ഇസ്ലാം ഇബ്നു തൈമിയ പറയുന്നു.
  ومن ظن ان قيام رمضان فيه عدد موقت عن النبي ص..لا يزاد ولا ينقص فقد اخطأ..
  " ഖിയാമു റമദാന്റെ കാര്യത്തിൽ നബി(സ)യെ തൊട്ട് എണ്ണം നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നും അതിൽ കൂട്ടാനോ കുറക്കാനോ പാടില്ല എന്നും ആരെങ്കിലും കരുതുന്നു എങ്കിൽ അവന്ന് തെറ്റ് പറ്റിയിരിക്കുന്നു."
  (مجموع الفتاوى ٢٢/٢٧٢-٢٧٣). 
• 11 ൽ കൂടുതൽ നമസ്കരിക്കുന്നതിനെ മുൻഗാമികളിലാരും എതിർത്തിട്ടില്ല. എന്ന് മാത്രമല്ല അവരിൽ മിക്കവരും പതിനൊന്നിൽ കൂടുതൽ നമസ്കരിച്ചവരാണ്.
  ഇമാം ഇബ്നു അബ്ദിൽ ബറിന്റെ പ്രസ്താവന ശ്രദ്ധേയമാണ്.
  فلا خلاف بين المسلمين ان صلاة اليل ليس فيها حد محدود وانها نافلة وفعل خير وعمل بر ، فمن شاء استقل، ومن شاء استكثر.
  (التمهيد: ٦
  "മുസ്ലിമീങ്ങൾക്കിടയിൽ ഭിന്നതയില്ലാത്ത കാര്യമാണ് രാത്രി നമസ്കാരത്തിന് നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ട ഒരു എണ്ണമില്ല എന്നതും അത് സുന്നതായതും നന്മയും പുണ്യവുമുള്ള പ്രവർത്തനമാണ് എന്നതും. അതിനാൽ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവൻ (എണ്ണം) ചുരുക്കട്ടെ, ഉദ്ദേശിക്കുന്നവൻ വർദ്ധിപ്പിക്കട്ടെ ".  
• ഉമർ (റ) തന്നെ 11 നമസ്കരിക്കാൻ കൽപ്പിച്ചതായി സ്വഹീഹായ റിപ്പോർട്ടുമുണ്ട്. ഇവ തമ്മിൽ വൈരുദ്ധ്യ മില്ല, കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണം 1 വർഷം മാത്രമല്ല നീണ്ടു നിന്നത്. ആദ്യം 11 പിന്നീടുള്ള വർഷം 23 എന്നിങ്ങനെയാണ് ഇമാം ബൈഹഖിയെ പോലുള്ളവർ ജംഅ ചെയ്തത്. ദീർഗ്ഗമെങ്കിൽ 11 ഉം ദൈർഖ്യം കുറവെങ്കിൽ 23 ഉം എന്ന് ഇമാം ഇബ്നു ഹജറും വ്യാഖ്യാനിച്ചതായി കാണാം.

• ആധുനികരിൽ ശൈഖ് അൽബാനിയല്ലാത്ത മറ്റു കിബാറുകൾ ( ഇബ്നു ബാസ്, ഇബ്നു ഉസൈമീൻ ,ഫൗസാൻ, മുസ്ഥഫ ഉദവി, etc) ഇതേ നിലപാട് സ്വീകരിച്ചവരാണ്. 11 ൽ കൂടുതൽ വർദ്ധിപ്പിക്കരുത് എന്ന ശൈഖ് അൽബാനിയുടെ ഇജ്തിഹാദിന് മറുപടിയുമായി ഒന്നിലധികം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തന്നെ സലഫി ലോകത്ത് എഴുതപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
  
  വിവാദമാക്കാനല്ല, അവസാനിപ്പിക്കാനാണ് ഇത്രയുമെഴുതിയത്. തെറ്റുകളെ തൊട്ട് അല്ലാഹുവിനോട് കാവൽ തേടുന്നു . നന്നായി അറിയുക അല്ലാഹു ആകുന്നു.

രോഗം ബാധിച്ച ഇരുപതുകള്‍

തറാവീഹ് 20 റക്അത്താണ് എന്ന് വാദിക്കുന്നവര്‍ സാധാരണ ഉദ്ധരിക്കാറുള്ള തെളിവുകളുടെ പൊള്ളത്തരങ്ങളും ന്യൂനതകളും ഒന്നൊന്നായി നമുക്ക് പരിശോധിക്കാം.

തെളിവ് നമ്പര്‍ 1:

ഒന്നാമതായി, 20 നു വേണ്ടി വാദിക്കുന്നവര്‍ ഉദ്ധരിക്കാറുള്ള ഒരു തെളിവ് ഇബ്നു അബ്ബാസില്‍ നിന്ന് ഉദ്ധരിക്കുന്ന ഒരു റിപ്പോര്‍ട്ടാണ്.

انبانا ابوا سعيد المالينى حدثنا ابراهيم بن عدى الحافظ حدثنا عبد الله بن محمد بن عبد العزيز حدثنا منصور بن ابى مزاحم حدثنا ابو شيبة عن الحكمى عن مقشم عن ابن عباس قال كان النبى صلى الله عليه وسلم يصلى فى شهر رمضان فى غير جماعة بعشرين ركعة والوتر - السنن الكبرى للبيهق 2-496

ഇബ്നു അബ്ബാസില്‍ നിന്നുദ്ധരിക്കുന്നു: നബി(സ) റമദാന്‍ മാസത്തില്‍ 20 റക്അത്തും വിത്റും സംഘമായിട്ടല്ലാതെ നമസ്കരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.

ഈ ഹദീസിന്‍റെ ന്യൂനത: 

ഈ ഹദീസിന്‍റെ പരമ്പരയില്‍ അബീശൈബ എന്ന ഒരാളുണ്ട്. ഇദ്ദേഹത്തിന്‍റെ പേര് ഇബ്റാഹീമുബ്നു ഉസ്മാന്‍ എന്നാണെന്നും അദ്ദേഹം ളഈഫ് ആണെന്നും അദ്ദേഹം വഴിക്കല്ലാതെ ഇത് റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ലെന്നും ഈ ഹദീസ് ഉദ്ധരിച്ച ഉടനെ തന്നെ ഇമാം ബൈഹക്കി പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

تفر دبه ابوشيبة  ابراهيم بن عثمان العبسى الكوفى وهو ضعيف - السنن الكبرى للبيهقى  -2-496

പ്രസ്തുത ഹദീസിനെ ഇമാം മുഹമ്മദ്‌ സര്‍ഖാനി ശറഹുല്‍ മുവത്വയില്‍ വിലയിരുത്തുന്നത് ഇങ്ങിനെയാണ്.

 

وما رواه ابن ابى شيبة عن ابن عباس كان صلى الله عليه وسلم يصلى فى رمضان عشرين ركعة والوتر اسنادها ضعيف وقد عارضة هذا الحديث الصحيح مع كون عائشة اعلم بحال لنبى صلى الله عليه وسلم ليلا من غيرها - شرح الموطأ -1 -246

നബി(സ) റമദാനില്‍ 20 റക്അത്തും വിത്റും നമസ്കരിച്ചുവെന്ന അബൂശൈബയുടെ റിപ്പോര്‍ട്ടിന്‍റെ പരമ്പര ദുര്‍ബലമാണ്. തന്നെയുമല്ല തിരുമേനിയുടെ രാത്രി നമസ്കാരം മറ്റുള്ളവരേക്കാള്‍ അറിയുന്ന ആയിശ(റ)യുടെ സ്വഹീഹായ ഹദീസിനു ഈ ളഈഫായ ഹദീസ് എതിരുമാകുന്നു.

ഇതേ ഹദീസിന്‍റെ പറ്റി ഇമാം ഖസ്തല്ലാനി  المواهب الدنية യില്‍ രേഖപ്പെടുത്തുന്നത് നോക്കുക.

وما مارواه أبى شيبة من حديث ابن عباس كان صلى الله عليه وسلم يصلى فى رمضان عشرين ركعة والوتر فاسناده ضعيف وقد عارضه حديث عائشة هذا وهى اعلم بحال النبى صلى الله عليه وسلم ليلا من غيرها - المواهب اللدنية :1  :262

ഇമാം സുയൂത്തി  الحاوى للفتاوى യില്‍ (349-ആം പേജ്) ഈ ഹദീസ് . ഈ റിപ്പോര്‍ട്ട് ളഈഫാണെന്ന്‍ പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട് ابوشيبة العبسى‌)   ابراهيم بن عثمان)  മുഖേനയല്ലാതെ വന്നിട്ടുമില്ല. ഈ മനുഷ്യനെ പറ്റി ഹദീസ് റിപ്പോര്‍ട്ടര്‍മാരുടെ യോഗ്യതകള്‍ ചര്‍ച്ച ചെയ്യുന്ന اسماء الرجال ന്‍റെ ഗ്രന്ഥങ്ങളില്‍ നിന്നുള്ള ഉദ്ധരണികളിതാ: 

ابو شيبة العبسى الكوفى قاضى واسط وجد ابى بكربن ابى شيبة يروى عن زوج امه الحكم بن عتيبة وغيره كذبه شعبة قال يحى بن معين ليس بثقة وقال احمد ضعيف وقال البخارى سكتوا عنه وقال النسائى متروك الحديث  - ميزان الاعتدال للحافظ الذهبى 

23:1

ഇമാം അബൂബക്കറിബ്നു അബീശയിബയുടെ ഉപ്പാപ്പയും واسط യിലെ ഖാസിയും അബസ് ഗോത്രക്കാരനും കൂഫക്കാരനുമാണ് അബൂശൈബ, അയാളുടെ മാതാവിന്‍റെ ഭര്‍ത്താവായ حكم بن عتيبة യില്‍ നിന്നും മറ്റും റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്യുന്നു. അയാള്‍ കള്ളനാണെന്ന് ഇമാമുശുഅ്ബയും അയാള്‍ യോഗ്യനല്ലെന്നു ഇമാം ഇബ്നുമുഈനും അയാള്‍ ദുര്‍ബാലനാണെന്ന് ഇമാം അഹ്മദുബ്നുഹംബലും അയാളില്‍ നിന്ന് റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്യാതെ മുഹദ്ദിസുകള്‍ മൗനമാവലംബിച്ചിരിക്കുകയാണെന്ന് ഇമാം ബുഖാരിയും ഇയാളുടെ ഹദീസ് വര്‍ജ്ജിക്കപ്പെടേണ്ടതാണെന്ന് ഇമാം നസാഇയും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

          ഇമാം ഇബ്നു ഹജർ അസ്ഖലാനിയുടെ 'തഹ്ദീബുത്തഹ്ദീബ്' (1:144) എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ, തറാവീഹ് 20 റക്അത്താണെന്ന് ഇബ്നു അബ്ബാസ്(റ)-ൽ നിന്ന് നിവേദനം ചെയ്ത ഇബ്രാഹിം ബിൻ ഉസ്മാൻ (അബൂ ശൈബ) എന്ന വ്യക്തിയെക്കുറിച്ച് പ്രമുഖ ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാർ നൽകിയ വിമർശനങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു:

 

ابراهيم بن عثمان قال احمد ويحيى وابو داود ضعيف قال البخارى سكتوا عنه وقال الترمدى منكر الحديث النسائى والد ولابى متروك الحديث وقال ابوحاتم ضعيف الحديث سكتوا عنه وتركوا حديثه وقال الجوز جانى ساقط وقال صالح ضعيف لا يكتب حديثة روى عن الحكم احاديث مناكير - قال ابو على النيسابورى ليس بالقوى كذبه شعبة مات سنة 166 :بحدف - تهذيف التهذيف -1: 144 

  

      പണ്ഡിതന്മാരുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ:

• ഇമാം അഹ്മദ്, യഹ്‌യ ബിൻ മഈൻ, അബൂദാവൂദ് (റ): ഇദ്ദേഹം 'ദഈഫ്' (ബലഹീനൻ) ആണ്.

• ഇമാം ബുഖാരി (റ): പണ്ഡിതന്മാർ ഇദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് മിണ്ടാതിരുന്നു ('സക്കത്തൂ അൻഹു' - ഇത് ഇമാം ബുഖാരിയുടെ കടുത്ത വിമർശന ശൈലിയാണ്).

• ഇമാം തിർമിദി (റ): ഇദ്ദേഹം നിവേദനം ചെയ്യുന്ന ഹദീസുകൾ 'മുൻകർ' (തള്ളപ്പെടേണ്ടവ) ആണ്.

• ഇമാം നസാഈ (റ): ഇദ്ദേഹം 'മത്‌റൂക്കുൽ ഹദീസ്' (ഹദീസ് സ്വീകരിക്കാൻ കൊള്ളാത്തവിധം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവൻ) ആണ്.

• അബൂ ഹാതിം (റ): ഇദ്ദേഹം ബലഹീനനാണ്, പണ്ഡിതന്മാർ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹദീസുകൾ ഉപേക്ഷിച്ചു.

• അൽ-ജൗസജാനി (റ): ഇദ്ദേഹം 'സാഖിത്' (തരംതാഴ്ന്നവൻ/വീണുപോയവൻ) ആണ്.

• സ്വാലിഹ് (റ): ഇദ്ദേഹം ബലഹീനനാണ്, ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹദീസുകൾ എഴുതിവെക്കാൻ പാടുള്ളതല്ല.

• അബൂ അലി അന്നിസാബൂരി (റ): ഇദ്ദേഹം ശക്തനായ നിവേദകനല്ല.

• ഇമാം ശുഅ്ബ (റ): ഇദ്ദേഹം കളവ് പറയുന്നവനാണെന്ന് (കദ്ദബഹു) അദ്ദേഹം വിശേഷിപ്പിച്ചു.

തെളിവ് നമ്പര്‍ 2:

وقد اخبرنا ابو عبد الله الحسين بن مجمد بن الحسين بن فنجوية  الدينورى بالدامغان ئنا احمد بن محمد بن محمد بن اسحاق السنى انبأ عبد الله بن محمد بن عبد العزيز البغوى ننا على بن الجعد انبأابن ابى ذئب عن يزيد بن خصيفة عن السائب بن يزيد قال: كانوا يقومون على عهد عمر بن الخطاب رضى الله عنه فى شهر رمضان بعشرين ركعة قال وكانوا يقرؤن بالمئين وكانو يتوكؤن على عصيهم فى عهد عثمان بن عفان من شدة القيام - السنن الكبرى للبيهقى  496:2

         

        "അബൂ അബ്ദില്ലാഹി ഹുസൈൻ ബിൻ മുഹമ്മദ്... സായിബ് ബിൻ യസീദ്(റ)-ൽ നിന്ന് നിവേദനം ചെയ്യുന്നു, അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: 'ഉമർ ബിൻ ഖത്താബ്(റ)-ന്റെ ഭരണകാലത്ത് റമദാൻ മാസത്തിൽ ജനങ്ങൾ ഇരുപത് (20) റക്അത്ത് നിസ്കരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു'. അദ്ദേഹം തുടർന്നു പറഞ്ഞു: 'അവർ (ഖുർആനിലെ) നൂറിലധികം ആയത്തുകളുള്ള സൂറത്തുകൾ ഓതാറുണ്ടായിരുന്നു. ഉസ്മാൻ ബിൻ അഫ്ഫാൻ(റ)-ന്റെ കാലത്ത് നിർത്തം ദീർഘിക്കുന്നത് കാരണമായുണ്ടായ പ്രയാസത്താൽ അവർ വടികളിൽ ചാരി നിൽക്കാറുണ്ടായിരുന്നു'."

ഈ ഹദീസിന്‍റെ ന്യൂനത:

        ഈ ഹദീസിന്‍റെ പരമ്പരയിലെ  ابو عبد الله بن فنجوية الدينورى എന്നയാള്‍ യോഗ്യനാണെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല.  مصطاح الحديث ന്‍റെ ഭാഷയില്‍ ഇയാള്‍ മജ്ഹൂല്‍ (യോഗ്യതകള്‍ തെളിയിക്കപ്പെടാത്ത വ്യക്തി) ആണ്.ഇവരുടെ ഹദീസ് അസ്വീകാര്യമത്രേ. ഹാഫിസ് ഇബ്നു ഹജറുല്‍ അസ്ഖലാനി അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ  نزهة النظر في شرح نخبة الفكر എന്ന ഗ്രന്ഥത്തില്‍ പറയുന്നത് നോക്കൂ!

أوان روى عنه اثنان فصاعدا ولم يوثق فهو مجهول الحال وهو المستور وقد قبل روايته جماعة بغيرقيدوردها الجمهور - نزهة النظر في نخبة الفكر: ص 71 

        "ഒരാളിൽ നിന്ന് രണ്ടോ അതിലധികമോ ആളുകൾ ഹദീസ് നിവേദനം ചെയ്യുകയും, എന്നാൽ (വിശ്വസ്തനാണെന്ന് പണ്ഡിതന്മാരാൽ) സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെടാതിരിക്കുകയും ചെയ്താൽ അവൻ 'മജ്ഹൂലുൽ ഹാൽ' (അവസ്ഥ അജ്ഞാതമായവൻ) ആണ്. ഇദ്ദേഹത്തെയാണ് 'മസ്ത്തൂർ' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഒരു വിഭാഗം പണ്ഡിതന്മാർ യാതൊരു നിബന്ധനയുമില്ലാതെ ഇത്തരക്കാരുടെ നിവേദനം സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ഭൂരിഭാഗം പണ്ഡിതന്മാരും (ജുംഹൂർ) അത് തള്ളിക്കളയുകയാണ് ചെയ്തിട്ടുള്ളത്."

ഈ ഹദീസിനെ സംബന്ധിച്ചു  تحفة الاحودى യില് പറയുന്നത് നോക്കൂ:

 

فان قلت وروى البيهقى هذا الاثربسند آخر بلفظ قال كانو يقومون على عهد عمر بن الخطاب فى شهر رمضان بعشرين ركعة وصحح اسناده النووى وغيره قلت فى اسناده ابو عبد الله بن فنجوية الذينوري ولم اقف على ترجمة فمن ادعى صحة هذا الاثر فعليه ان يثبت كونه ثقة قابلا للاحتجاج - تحفة الأحوذي   75:2 

        "നീ ഇപ്രകാരം ചോദിച്ചേക്കാം: 'ഇമാം ബൈഹഖി ഇതേ നിവേദനം മറ്റൊരു പരമ്പരയിലൂടെ (സനദ്) ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ടല്ലോ. അതിൽ ഉമർ ബിൻ ഖത്താബിന്റെ കാലത്ത് റമദാനിൽ അവർ 20 റക്അത്ത് നിസ്കരിച്ചിരുന്നു എന്ന് വ്യക്തമായി പറയുന്നുണ്ട്. ഇമാം നവവിയെപ്പോലെയുള്ള പണ്ഡിതന്മാർ ആ പരമ്പര സ്വഹീഹാണെന്ന് (പ്രബലമാണെന്ന്) പറയുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ടല്ലോ?'

അതിന് ഞാൻ മറുപടി പറയുന്നു: ആ പരമ്പരയിൽ 'അബൂ അബ്ദില്ലാഹി ബിൻ ഫഞ്ജുയ അദ്ദീനൂരി' എന്നൊരാളുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണങ്ങൾ (തർജുമ) എനിക്ക് കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. അതിനാൽ, ഈ നിവേദനം സ്വഹീഹാണെന്ന് വാദിക്കുന്നവർ, അദ്ദേഹം വിശ്വസ്തനും (ഥിക്ക) തെളിവായി സ്വീകരിക്കാൻ യോഗ്യനുമാണെന്ന് തെളിയിക്കേണ്ടതുണ്ട്."

         ഈ റിപ്പോര്‍ട്ടു ശരിയാണെന്ന് വന്നാല്‍ തന്നെ ഇതില്‍ നബി (സ) നമസ്കരിച്ചുവെന്നോ ഉമര്‍ (റ) നമസ്കരിച്ചുവെന്നോ, അദ്ദേഹം കല്‍പിച്ചുവെന്നോ അറിഞ്ഞിട്ടുണ്ടെന്നോ ഇല്ല എന്നുള്ളതും ഉമര്‍ 11 റകഅത്ത് നമസ്കരിക്കാന്‍ കല്പിച്ചുവെന്ന സ്വഹീഹായ ഹദീസിന്നെതിരാണെന്നുള്ളതും പ്രത്യേകം പ്രസ്താവ്യമാണ്. ഇമാം നവവി ഇതു സ്വഹീഹാണെന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും യോഗ്യന്മാരായ ഹദീസ് റിപ്പോര്‍ട്ടര്‍മാരെ വിവരിക്കുന്ന തന്‍റെ ഗ്രന്ഥത്തില്‍ അബൂഅബ്ദുല്ലാ ഹിബ്നു ഫഞ്ചവൈഹിദ്ദീനവരിയെപ്പറ്റി ഒന്നും പറഞ്ഞു കാണുന്നില്ലെന്ന് പ്രത്യേകം ഓര്‍മിക്കേണ്ടതാണ്. ചുരുക്കത്തില്‍ ഈ റിപ്പോര്‍ട്ടും രോഗബാധിതമാണ്. തെളിവിന്നു പറ്റുകയില്ല.‍‍‍

തെളിവ് നമ്പര്‍ 3:

انبأ ابو احمد العدل انبا محمد بن جعفر المزكى ثنا محمد بن ابراهيم ابى بكر ثنا مالك عن يزيد بنرومان قال: كان الناس يقومون فى زمان عمر بن الخطاب فى رمدان بثلاث وعشرين ركعة - السنن الكبرى للبيهقى 496:2

        "അബൂ അഹ്മദ് അൽ-അദ്ല് നിവേദനം ചെയ്യുന്നു... മാലിക്കിൽ നിന്ന്, അദ്ദേഹം യസീദ് ബിൻ റൂമാനിൽ നിന്ന് നിവേദനം ചെയ്യുന്നു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: 'ഉമർ ബിൻ ഖത്താബ് (റ)-ന്റെ കാലത്ത് റമദാനിൽ ജനങ്ങൾ ഇരുപത്തിമൂന്ന് (23) റക്അത്തുകൾ നിസ്കരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു'."

ഈ ഹദീസിന്‍റെ ന്യൂനത:

        ഈ ഹദീസ് റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്ത യസീദ്ബ്നു റൂമാന്‍ ഉമര്‍(റ) മരിച്ചതിന് ശേഷം ജനിച്ച ആളാണ്‌. ഉമര്‍ (റ) മരിച്ചത് ഹിജ്റ 23-ആം വര്‍ഷം ദുല്‍ഹജ്ജ് 27 ബുധനാഴ്ച രാത്രിയാണ്. എന്നാല്‍ യസീദ്ബ്നു റൂമാന്‍റെ ഈ റിപ്പോര്‍ട്ട് منقطع ആണ്. عينى യില്‍ പറയുന്നത് നോക്കുക;

اما اثر عمر فرواه مالك فى الموطأ باسناد منقطع   265:2 

        "ഉമർ (റ)-ൽ നിന്നുള്ള ഈ നിവേദനത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഇമാം മാലിക് (റ) തന്റെ 'മുവത്വ'യിൽ ഇത് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അതിന്റെ നിവേദന പരമ്പര വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ടതാണ് (മുൻഖതിഅ്)."

ഇമാം നവവി (റ) തന്റെ പ്രശസ്ത ഗ്രന്ഥമായ 'ശറഹുൽ മുഹദ്ദബി'ൽ (4:23) ഈ നിവേദനത്തെക്കുറിച്ച് നൽകുന്ന നിരീക്ഷണം താഴെ നൽകുന്നു:

لكنه مرسل فان يزيد بن رومان لم يديك عمر - شرح المهذب 23:4 

"പക്ഷേ, ഇത് 'മുർസൽ' ആയ ഒരു നിവേദനമാണ്. കാരണം, യസീദ് ബിൻ റൂമാൻ ഉമർ (റ)-നെ കണ്ടിട്ടില്ല (അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടം ലഭിച്ചിട്ടില്ല)."

 ഈ ഹദീസ് منقطع (പരമ്പര മുറിഞ്ഞ് പോയത്) ആണെന്ന് വ്യക്തമായി. ഇത്തരം ഹദീസുകള്‍ തെളിവിന്‌ പറ്റുകയില്ലെന്ന് എല്ലാ ഹദീസ് സാങ്കേതിക പണ്ഡിതന്മാരും പറയുന്നുണ്ട്. ഇബ്നു ഹജറുല്‍ അസ്ഖലാനി പറയുന്നത് കാണുക:

والقسم الثالث من اقسام السقط من الاسناد ان كان باثنين فصاعدا مع التوالى فهو المعضل والابان كان السقط اثنين غير متواليين فى موضعين مثلا فهو المنقطع وكذا ان سقط واحد فقط - شرح نحبة الفكر-51

        "നിവേദന പരമ്പരയിൽ നിന്ന് കണ്ണികൾ വിട്ടുപോകുന്നതിന്റെ (സഖ്‌ത്) മൂന്നാമത്തെ വിഭാഗം: പരമ്പരയിൽ നിന്ന് തുടർച്ചയായി രണ്ട് പേരോ അതിലധികമോ ആളുകൾ വിട്ടുപോയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതിനെ 'മുഅ്ദൽ' (المعضل) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. എന്നാൽ, വിട്ടുപോയത് രണ്ട് പേരാണെങ്കിലും അവർ തുടർച്ചയായല്ലെങ്കിൽ - ഉദാഹരണത്തിന് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നായി ഓരോരുത്തർ വീതം - എങ്കിൽ അതിനെ 'മുൻഖതിഅ്' (المنقطع) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. പരമ്പരയിൽ നിന്ന് ഒരാൾ മാത്രം വിട്ടുപോയാലും അതിനെ 'മുൻഖതിഅ്' എന്ന് തന്നെയാണ് വിളിക്കുക."

ഈ ഹദീസും തെളിവിന്‌ പറ്റുകയില്ലെന്ന് വ്യക്തമായി.

തെളിവ് നമ്പര്‍ 4:

روى البيهق عن السائب بن يزيد كنا نقوم فى زمان عمر بن الخطاب بعشرين ركعة والوتر

        "സായിബ് ബിൻ യസീദ് (റ) പറഞ്ഞു: 'ഉമർ ബിൻ ഖത്താബ് (റ)-ന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഞങ്ങൾ ഇരുപത് (20) റക്അത്തും വിത്റും നിസ്കരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു'."

ഈ ഹദീസിന്‍റെ ന്യൂനത:

        ഇതിന്‍റെ പരമ്പരയിലെ അബൂഉസ്മാനുല്‍ ബസരിമജ്ഹൂല്‍ ആണ്. ഈ വിഭാഗത്തില്‍ പെട്ട (യോഗ്യതായോഗ്യതകള്‍ തെളിയിക്കപ്പെടാത്ത ആള്‍) മറ്റൊരാള്‍ കൂടിയുണ്ട് ഈ പരമ്പരയില്‍.  ابو طاهر الفقيه   തുഹ്ഫത്തുല്‍ അഹ് വദി യില്‍ ഇത് വ്യക്തമായി വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

فى سنده ابو عثمان البصرى واسمه عروة بن عبد الله قال النيموى فى تعليق أثار السنين لم اقف على من ترجم له انتهى قلت: لم اقف أنا على ترجمته مح التفحص الكثير وايضا فى سنده ابو طاهر الفقيه شيخ البيهقى ولم اقف على من وثقه ومن ادعى صحة هذا الاثر فعليه ان يشبة كون كل منهما ثقة قابلا للاحتجاج - تحفة الاحوذى  75:2

        "ഇതിന്റെ പരമ്പരയിൽ (സനദ്) അബൂ ഉസ്മാൻ അൽ-ബസ്രി എന്നൊരാളുണ്ട്. ഉർവ്വത്ത് ബിൻ അബ്ദില്ല എന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര്. 'തഅ്ലീഖു ആസാരിസ്സുനൻ' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ അൽ-നീമവി പറഞ്ഞത്: 'അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് വിവരണം (തർജുമ) നൽകുന്ന ഒരാളെയും എനിക്ക് കണ്ടെത്താനായിട്ടില്ല' എന്നാണ്. ഞാൻ (മുബാറക്പൂരി) പറയുന്നു: ഒരുപാട് അന്വേഷിച്ചിട്ടും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം കണ്ടെത്താൻ എനിക്കും സാധിച്ചിട്ടില്ല. കൂടാതെ, ഇതിന്റെ പരമ്പരയിൽ ബൈഹഖിയുടെ ശൈഖായ അബൂ ത്വാഹിർ അൽ-ഫഖീഹും ഉണ്ട്. അദ്ദേഹത്തെ ആരെങ്കിലും വിശ്വസ്തനായി (ഥിക്ക) പ്രഖ്യാപിച്ചതായും ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല. അതിനാൽ, ഈ നിവേദനം 'സ്വഹീഹ്' (പ്രബലം) ആണെന്ന് വാദിക്കുന്നവർ, ഈ രണ്ട് പേരും വിശ്വസ്തരും തെളിവായി സ്വീകരിക്കാൻ യോഗ്യരുമാണെന്ന് തെളിയിക്കേണ്ടതുണ്ട്."

തെളിവ് നമ്പര്‍ 5:

اخرج البيهق فى سننه عن ابى الحسناء ان على بن ابى طالب أمر رجلا ان يصلى بالناس خمس ترويحات عشرين ركعة - السنن الكبرى للبيهقى  497:2

        "അബൂ ഹസനാഅ് (റ)-ൽ നിന്ന് നിവേദനം: അലി ബിൻ അബീ ത്വാലിബ് (റ) ഒരാളോട് (ഇമാമിനോട്) അഞ്ച് തർവീഹത്തുകളിലായി (ഓരോ നാല് റക്അത്തിന് ശേഷമുള്ള വിശ്രമം) ഇരുപത് റക്അത്ത് നിസ്കരിക്കാൻ കൽപ്പിച്ചു."

ഈ ഹദീസിന്‍റെ ന്യൂനത:

        ഇതിന്‍റെ സനദില്‍  ابو سعد البقال, ابوا الحسناء എന്നീ രണ്ട് റിപ്പോര്‍ട്ടര്‍മാരുണ്ട്. ഇവര്‍ രണ്ടു പേരും അയോഗ്യരാണ്‌. ഈ റിപ്പോര്‍ട്ടിന്‍റെ പിറകില്‍ തന്നെ وفى اسناده ضعف (ഇതിന്‍റെ സനദില്‍ ദൗര്ബ്ബല്യമുണ്ട്) എന്ന് ബൈഹഖി തന്നെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ابوا الحسناء നെപറ്റി ഇമാം ദഹബി പറയുന്നത് കാണുക:

ابوا الحسناء حدث عنه شريك لا يعرف له عن الحكم بن عتيبة - ميزان الاعتدال 354:2

        "അബൂ ഹസനാഅ്: ഇദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ശരീക് (റ) ഹദീസ് നിവേദനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഹകം ബിൻ ഉതൈബ വഴി അല്ലാതെ ഇദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് (മറ്റൊരു വിവരവും) അറിയപ്പെടുകയില്ല."

 

അബൂസഅദിനെപ്പറ്റി  العلامة علاء الدين على പറയുന്നു:

قلت الاظهر ان ضعفه من جهة ابى سعد سعيد بن المرزبان البقال فانه متكلم فيه - ميزان الاعتدال 496:2 

        "ഞാൻ (ഇമാം ദഹബി) പറയുന്നു: ഇതിന്റെ (അലി (റ)-ൽ നിന്നുള്ള നിവേദനത്തിന്റെ) ബലഹീനതയുടെ പ്രധാന വശം 'അബൂ സഅദ് സഈദ് ബിൻ അൽ-മർസുബാൻ അൽ-ബഖാൽ' എന്ന നിവേദകനാണ്. കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ വിമർശനമുണ്ട് (മുതകല്ലമുൻ ഫീഹ്)."

ابوا الحسناء മജ്ഹൂല്‍ ആണ്.   ابو سعد البقال നെ പറ്റി  ميزان الاعتدال തന്നെ പറയുന്നു:

 تركه الفلاس وقال ابن معين لايكتب حديثة  وقال البخارى منكم الحديث قال ابن عدى هو من جملة الضعفاء - ميزان الاعتدال  391:2

"...ഫല്ലാസ് ഇദ്ദേഹത്തെ ഉപേക്ഷിച്ചു (തറകഹു). ഇബ്നു മഈൻ പറഞ്ഞു: ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹദീസുകൾ എഴുതിവെക്കപ്പെടാൻ പാടില്ലാത്തതാണ്. ഇമാം ബുഖാരി പറഞ്ഞു: ഇദ്ദേഹം 'മുൻകറുൽ ഹദീസ്' (തള്ളപ്പെടേണ്ട റിപ്പോർട്ടുകൾ നൽകുന്നവൻ) ആണ്. ഇബ്നു അദിയ് പറഞ്ഞു: ഇദ്ദേഹം ബലഹീനരായ (ദഈഫ്) നിവേദകരുടെ കൂട്ടത്തിൽ പെട്ടവനാണ്."

 

    ഇദ്ദേഹത്തിന്‍റെ ഹദീസ് സ്വീകാര്യമല്ലെന്ന് അബൂഹാത്തിം, നസാഈ, ദാറഖുത്നി, ഇബ്നുഹിബ്ബാന്‍ എന്നിവര്‍ പറഞ്ഞതായി ഹാഫിസിബ്നുഹജര്‍ തന്‍റെ തഹ്ദീബുത്തഹ്ദീബ് 4-ആം വാള്യം 80-ആം പേജില്‍ വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു.

തെളിവ് നമ്പര്‍ 6:

روى البيهق من طريق حماد بن شعيب (شعبة) عن عطاء بن السائب عن ابى عبد الرحمان السلمى عن على رضي الله عنه قال دعا القراء فى رمضان فامر منهم رجلا يصلى بالناس عشرين ركعة قال وكان على رضى الله عنه يوتر بهم - السنن الكبرى للبيهقى   2 : 492

ഇമാം ബൈഹഖി തന്റെ 'സുനനുൽ കുബ്‌റ'യിൽ (2:492) 

    ഹമ്മാദ് ബിൻ ശുഐബ്... അബൂ അബ്ദിറഹ്മാൻ അസ്സുലമി വഴി അലി (റ)-ൽ നിന്ന് നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: "അലി (റ) റമദാനിൽ ഖാരിഉകളെ (ഖുർആൻ പണ്ഡിതരെ) വിളിച്ചുകൂട്ടി. അവരിൽ ഒരാളോട് ജനങ്ങൾക്ക് ഇരുപത് (20) റക്അത്ത് നിസ്കരിക്കാൻ നേതൃത്വം നൽകാൻ കൽപ്പിച്ചു. അലി (റ) അവർക്ക് വിത്ർ നിസ്കാരത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുകയും ചെയ്തിരുന്നു."

ഈ ഹദീസിന്‍റെ ന്യൂനത:

ഈ റിപ്പോര്‍ട്ടിന്‍റെ പരമ്പരയില്‍ ഹമ്മാദ്ബ്നുശുഐബ് എന്നൊരു റിപ്പോര്‍ട്ടറുണ്ട്. അദ്ദേഹം  അയോഗ്യനാണ്. ഇയാളെ പറ്റി ഇമാം ദഹബി പറയുന്നു: 

حماد بن شعيب الحمانى الكوفى عن ابن الزبير وغيره ضعفه ابن معين وغيره قال يحيى لا يكتب حديثة وقال البخارى فيه نظر وقال النسائى ضعيف وقال ابن عدى اكثر حديثه مما لا يتابع عليه وقال ابو حاتم ليس بالقوى مات سنة 170 -  ميزان الاعتدال  1 : 279 

        "ഹമ്മാദ് ബിൻ ശുഐബ് അൽ-ഹിമ്മാനി അൽ-കൂഫി: ഇബ്നു മഈനും മറ്റുള്ളവരും ഇദ്ദേഹത്തെ ബലഹീനനായി (ദഈഫ്) കണക്കാക്കി. യഹ്‌യ (ബിൻ മഈൻ) പറഞ്ഞു: ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹദീസുകൾ എഴുതിവെക്കപ്പെടാൻ പാടില്ല. ഇമാം ബുഖാരി പറഞ്ഞു: ഇദ്ദേഹം വിമർശനവിധേയനാണ് (ഫീഹി നളർ). ഇമാം നസാഈ പറഞ്ഞു: ഇദ്ദേഹം ബലഹീനനാണ് (ദഈഫ്). ഇബ്നു അദിയ് പറഞ്ഞു: ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മിക്ക ഹദീസുകളും മറ്റു വിശ്വസ്തരായ നിവേദകർ ഉദ്ധരിക്കുന്നതുമായി യോജിക്കാത്തവയാണ് (ലാ യുതാബഉ അലൈഹി). അബൂ ഹാതിം പറഞ്ഞു: ഇദ്ദേഹം ശക്തനായ നിവേദകനല്ല (ലൈസ ബിൽ ഖവിയ്യ്). ഹിജ്റ 170-ൽ ഇദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു."

തെളിവ് നമ്പര്‍ 7:

وأما أثر عمر بن الخطاب رضى الله عنه فاخرجه ابوبكر بن ابى شيبة قال  ثنا وكيع عن مالك بن انس عن يحيى بن سعيدان عمر بن الخطاب امر رجلا يصلى بهم عشرين ركعة - تحفة الاحوذى  2: 75

        ഉമർ ബിൻ ഖത്താബ് (റ)-ൽ നിന്നുള്ള നിവേദനത്തെക്കുറിച്ച് അബൂബക്കർ ബിൻ അബീ ശൈബ ഉദ്ധരിക്കുന്നു: വകീഅ്, മാലിക് ബിൻ അനസിൽ നിന്ന്, അദ്ദേഹം യഹ്‌യ ബിൻ സഈദിൽ നിന്ന് നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: "ഉമർ ബിൻ ഖത്താബ് (റ) ഒരാളോട് ജനങ്ങൾക്ക് ഇരുപത് (20) റക്അത്ത് നിസ്കരിക്കാൻ നേതൃത്വം നൽകാൻ കൽപ്പിച്ചു."

ഈ ഹദീസിന്‍റെ ന്യൂനത:

ഈ ഹദീസ് മുന്‍ഖത്തിഅ് ആണ്. (മുന്‍ഖത്തിഅ് എന്താണെന്ന് തെളിവ് നമ്പര്‍ 3ല്‍ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു).

അല്ലാമാ നൈമവി പറയുന്നു:

قال النيموى فى آثار السنن رجاله ثقات لكن يحيى بن سعيد الانصارى لم يدرك عمر انتهى قلت الامر كما قال النيموى  فهذا الاثر منقطع  لا يصلح للاحتجاج - تحفة الاحوذى  75: 2

        "അൽ-നീമവി 'ആസാരിസ്സുനൻ' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ പറഞ്ഞു: 'ഇതിലെ നിവേദകരെല്ലാം വിശ്വസ്തരാണ് (ഥിക്കാത്താണ്), പക്ഷേ യഹ്‌യ ബിൻ സഈദ് അൽ-അൻസാരി ഉമർ (റ)-നെ കണ്ടിട്ടില്ല (ലാം യുദ്‌രിക് ഉമർ)'. ഞാൻ (മുബാറക്പൂരി) പറയുന്നു: നീമവി പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ് കാര്യങ്ങൾ. ഈ നിവേദനം 'മുൻഖതിഅ്' (പരമ്പര മുറിഞ്ഞത്) ആണ്. അതിനാൽ ഇത് തെളിവായി സ്വീകരിക്കാൻ (ഇഹ്തിജാജ്) യോഗ്യമല്ല."

തെളിവ് നമ്പര്‍ 8:

اخرج ابو بكر بن ابى شيبة فى مصنفه عن عبد العزيزبن رفيع قال كان ابى بن كعب يصلى بالناس فى رمضان بالمدينة عشرين ركعة ويوتر بثلاث - تحفة الاحوذى  75: 2

        "അബൂബക്കർ ബിൻ അബീ ശൈബ തന്റെ 'മുസ്വന്നഫിൽ' അബ്ദുൽ അസീസ് ബിൻ റുഫൈഇൽ നിന്ന് നിവേദനം ചെയ്യുന്നു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: 'ഉബയ്യ് ബിൻ കഅ്ബ് (റ) റമദാനിൽ മദീനയിൽ ജനങ്ങൾക്ക് ഇരുപത് (20) റക്അത്ത് നിസ്കരിക്കാൻ നേതൃത്വം നൽകുകയും മൂന്ന് (3) റക്അത്ത് വിത്ർ നിസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു'."

 

ഈ ഹദീസിന്‍റെ ന്യൂനത:

 

        ഈ റിപ്പോര്‍ട്ട് മുന്‍ഖത്തിഅ് ആണ്. തെളിവിന്‌ പറ്റുകയില്ലെന്ന് മുന്‍പ് വിവരിച്ചു (മുന്‍ഖത്തിഅ്  എന്താണെന്ന് തെളിവ് നമ്പര്‍ 3ല്‍ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു). അബ്ദുല്‍ അസീസിബ്നു റഫീഅ്, ഉബയ്യുബ്നു കഅബ്നെ കണ്ടിട്ടില്ല. അല്ലാമാ നൈമവിയുടെ പ്രസ്താവന ശ്രദ്ധിക്കുക:

 

قال النيموى عبد العزيز بن رفيع لم يدرك ابى بن كعب انتهى قلت الامر كما قال النيموى فأئر ابى بن كعب هذا منقطع  - تحفة الاحوذى  75:2

"അൽ-നീമവി പറഞ്ഞു: 'അബ്ദുൽ അസീസ് ബിൻ റുഫൈഅ് ഉബയ്യ് ബിൻ കഅ്ബ് (റ)-നെ കണ്ടിട്ടില്ല'. ഞാൻ (മുബാറക്പൂരി) പറയുന്നു: നീമവി പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ് കാര്യങ്ങൾ. അതിനാൽ ഉബയ്യ് ബിൻ കഅ്ബ് (റ)-ൽ നിന്നുള്ള ഈ റിപ്പോർട്ട് 'മുൻഖതിഅ്' (മുറിഞ്ഞത്) ആണ്." 

 

അപ്പോള്‍ ഉബയ്യിബ്നു കഅബ് ന്‍റെ ഈ റിപ്പോര്‍ട്ടും മുന്‍ഖത്തിഅ് ആകുന്നു.

തെളിവ് നമ്പര്‍ 9:

رواه عبد الرزاق من وجه آخر عن محمد بن يوسف فقال احدى وعشرين - فتح البارى 252:4

"അബ്ദുറസാഖ് മറ്റൊരു വഴിയിലൂടെ മുഹമ്മദ് ബിൻ യൂസഫിൽ നിന്ന് ഇത് നിവേദനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അതിൽ ഇരുപത്തിയൊന്ന് (21) റക്അത്ത് എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്."

ഈ ഹദീസിന്‍റെ ന്യൂനത:

        ഈ റിപ്പോര്‍ട്ട് അബ്ദുറസാഖ് മാത്രമേ 21 എന്ന് റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്തിട്ടുള്ളൂ. ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഇമാമായ ഇമാം മാലിക്, ഹദീസ് നിരൂപകനായ യഹ്യാബ്നു സഈദില്‍ഖത്വാന്‍ മറ്റൊരു ഹാഫിസ് ആയ അബ്ദുല്‍ അസീസ്‌ബ്നു മുഹമ്മദ്‌ എന്നീ മൂന്ന് പേരും മുഹമ്മദ്‌ബ്നു യൂസുഫില്‍ നിന്ന് 11 എന്നാണു റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്തത്.  ഈ മൂവരുടെയും റിപ്പോര്‍ട്ടിന്നെതിരെയായി അബ്ദുല്‍ റസാഖിന്‍റെ റിപ്പോര്‍ട്ട് സ്വീകാര്യമല്ല. അബ്ദുറസാഖ് വിശ്വസ്തനാണെങ്കിലും അവസാനം അന്ധത പിടിപെടുകയും വാര്‍ദ്ധക്യ സഹജമായ ഓര്‍മ്മക്കുറവ് വരികയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇമാം ദഹബി, അബ്ദുറസാഖിനെ സംബന്ധിച്ച് രണ്ടു പേജില്‍ നീട്ടി എഴുതിയതിന്‍റെ ചുരുക്കം ഇവിടെ ഉദ്ധരിക്കാം:

        അദ്ദേഹം (അഹമദ്ബ്നു ഹമ്പല്‍) പറഞ്ഞു: ഞങ്ങള്‍ അബ്ദുറസാഖിന്‍റെ അടുക്കല്‍ ഹിജ്റ 200 ന്‍റെ മുന്‍പ് ചെന്നു. അന്ന് അദ്ദേഹം നല്ല കാഴ്ചയുള്ള ആളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ കാഴ്ച നഷ്ടപെട്ടത്തിനു ശേഷം വല്ലവരും അദ്ദേഹത്തില്‍ നിന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കില്‍ അത് വിശ്വാസയോഗ്യമല്ല. اثر പറയുകയാണ്‌.  النار جبار  എന്നാ ഹദീസിനെ സംബന്ധിച്ച് ഞാന്‍ അബൂ അബ്ദില്ലാഹിയോട് ചോദിച്ചു. അപ്പോള്‍ അദ്ദേഹം ആ ഹദീസ് ശരിയല്ലെന്ന് പറഞ്ഞു. أحمد بن شبوبة ആണെന്ന് ഞാന്‍ പറഞ്ഞു. അവരെല്ലാം അബ്ദുറസാഖ് അന്ധനായ ശേഷം കേട്ടതാണ്. അദ്ദേഹത്തിനു മറ്റുള്ളവര്‍ പറഞ്ഞു കൊടുക്കുകയാണ് പതിവെന്നും അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ കിത്താബില്‍ ഇല്ലാത്ത പലതും അദ്ദേഹത്തോട് അവര്‍ ചേര്‍ത്തി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടെന്നും അബൂ അബ്ദുല്ലാഹ് പറഞ്ഞു. ഇമാം നസാഈ അബ്ദുറസാഖിന്‍റെ വാര്‍ദ്ധക്യത്തില്‍ അദ്ദേഹത്തില്‍ നിന്നെഴുതിയ ഹദീസുകളെ സംബന്ധിച്ച് സംശയം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും നിഷിദ്ധമായ കുറെ ഹദീസുകള്‍ അദ്ദേഹത്തില്‍ നിന്ന് റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്നും പറയുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു. (ميزان الاعتدال 2: 127-129)

        ഇമാം ദാറുഖുത്ത്നി അബ്ദുറസാഖ് യോഗ്യനാണെങ്കിലും മുഅ്മ്മറില്‍ നിന്നുള്ള റിപ്പോര്‍ട്ടില്‍ വളരെ അബദ്ധം വന്നിട്ടുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു. ഇമാം യഹ് യാ പറയുകയാണ്: അബ്ദുറസാഖില്‍ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ ഗ്രന്ഥത്തില്‍ നിന്നല്ലാതെ ഒരൊറ്റ ഹദീസ് മാത്രമേ ഞാന്‍ എഴുതിയിട്ടുള്ളൂ. ഇമാം ബുഖാരി അബ്ദുറസാഖിനെ സംബന്ധിച്ച് തന്‍റെ കിത്താബില്‍ നിന്ന് അദ്ദേഹം നോക്കിപ്പറയുന്നതെല്ലാം ശരിയാണെന്ന് പറഞ്ഞു. ഇബ്നുമുഈനില്‍ നിന്നുദ്ധരിക്കപെടുന്നു. അബ്ദുറസാഖില്‍ നിന്ന് ഒരിക്കല്‍ ഒരു സംസാരം ഞാന്‍ കേട്ടു. ആ സംസാരത്തില്‍ നിന്ന് അദ്ദേഹം ശിഈ ആണെന്ന് മനസ്സിലായി . അദ്ദേഹം ഹിജ്റ 211 ല്‍ ആണ് മരണപ്പെട്ടത്. 

        മേല്‍ വിവരണത്തില്‍ നിന്നും അബ്ദുറസാഖ് പറ്റെ അയോഗ്യനല്ലെങ്കിലും ആക്ഷേപാര്‍ഹാനാണെന്നും അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ വാര്‍ദ്ധക്യകാലത്ത് റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്ത ഹദീസുകള്‍ സ്വീകരിക്കാവതല്ലെന്നും അപ്പോള്‍ അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ 21 എന്നാ റിപ്പോര്‍ട്ട് അദ്ദേഹത്തെക്കാള്‍ യോഗ്യന്മാരായ 3 മഹാപണ്ഡിതന്മാരുടെ 11 എന്ന റിപ്പോര്‍ട്ടിനെതിരായത്കൊണ്ട് അത് شاد ആണെന്നും തീര്‍ച്ചപ്പെടുകയും ചെയ്ത്. شاد  എന്നാല്‍ مخالقة الثقة لمن هو اوثق منه (യോഗ്യനായ ഒരാള്‍ അയാളേക്കാള്‍ യോഗ്യനായ ആള്‍ക്കെതിരായി റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്യല്‍) ആണ്. ഇത് مصطلح الحديث ന്‍റെ എല്ലാ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും കാണാം. 

 

ഹാഫിസ് ഇബ്നു ഹജറുല്‍ അസ്ഖലാനി പറയുന്നത് ശ്രദ്ധിക്കുക.

فان خولف اى الراوى لمن هوارجح منه لمزيد ضبط او كثرة عدد او غير ذلك من وجوه الترجيحات فالراجع يقال له المحفوظ ومقابلة فهو المرجوح ويقال له الشاد  وعرف من هذا التقرير ان الشاد مارواه المفبول مخالفا لمن هو اولى منه -نخبة الفكر - ص 31

        "ഒരു നിവേദകൻ തന്നേക്കാൾ മുൻഗണനയുള്ള (അതായത് ഓർമ്മശക്തിയിലോ എണ്ണത്തിലോ മറ്റേതെങ്കിലും മുൻഗണനാ വശങ്ങളിലോ മുന്നിട്ടുനിൽക്കുന്ന) ഒരാൾക്ക് വിരുദ്ധമായി നിവേദനം ചെയ്താൽ, അതിൽ മുൻഗണനയുള്ള (പ്രബലമായ) റിപ്പോർട്ടിനെ 'മഹ്ഫൂള്' (المحفوظ) എന്നും, അതിന് വിരുദ്ധമായതിനെ (ബലഹീനമായതിനെ) 'ശാദ്ദ്' (الشاذ) എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഇതിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാവുന്ന കാര്യമിതാണ്: വിശ്വസ്തനായ ഒരു നിവേദകൻ തന്നേക്കാൾ ഔന്നത്യമുള്ളവർക്ക് വിരുദ്ധമായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നതിനെയാണ് 'ശാദ്ദ്' എന്ന് പറയുന്നത്."

        20 റക്അത്തിന്നു സാധാരണ ഉദ്ധരിക്കാറുള്ളതും ഉദ്ധരിച്ചേക്കാന്‍ സാദ്ധ്യതയുള്ളതുമായ എല്ലാ തെളിവുകളും ഇവിടെ ഉദ്ധരിച്ചു കഴിഞ്ഞു. ബലഹീനതയില്ലാത്ത ഒറ്റ റിപ്പോര്‍ട്ടും ഇതിലില്ല. 20ന്നു കൊണ്ടുവരുന്ന റിപ്പോര്‍ട്ടുകള്‍ ഉമര്‍ (റ) ന്‍റെ കാലത്ത് 20 റക്അത്ത് നമസ്കരിച്ചുവെന്നതാണ്. ഇവയെല്ലാം ദുര്‍ബലങ്ങളായതോട് കൂടി ഉമര്‍ (റ) ഉബയ്യിനോടും തമീമുദ്ദാരിയോടും 11 റക്അത്ത് നമസ്കരിക്കാന്‍ കല്‍പിച്ചുവെന്ന സഹീഹാണെന്നുറപ്പുള്ളതും ഹാഫിസീങ്ങളും (പരമ്പര സഹിതം ഒരു ലക്ഷം ഹദീസുകള്‍ ഹൃദിസ്ഥമാക്കിയവര്‍) നുഖ്ഖാദുല്‍ ഹദീസുകളും (ഹദീസ് റിപ്പോര്‍ട്ടര്‍മാരുടെ യോഗ്യതായോഗ്യതകള്‍ സസൂക്ഷ്മം പരിശോധിച്ച് വിധി കല്‍പിക്കുന്നവര്‍) ഉദ്ധരിച്ച 11 ന്‍റെ ഹദീസിന്നു വിപരീതവുമാണ്. അപ്പോള്‍ 20 റക്അത്ത് തറാവീഹ് നമസ്കരിക്കാന്‍ നബി (സ) കല്‍പിച്ചതായോ ഖുലഫാഉര്‍ റാഷിദുകളില്‍ വല്ലവരും കല്‍പിച്ചതായോ അവര്‍ പ്രസ്താവിച്ചതായോ തെളിവിന്നു പറ്റുന്ന സ്വഹീഹൊ ഹസനോ ആയ ഒരു റിപ്പോര്‍ട്ടിലും വന്നിട്ടില്ല എന്നുള്ളത് മനസിലായി കഴിഞ്ഞു. മാത്രമല്ല; നബി (സ) നമസ്കരിച്ചതും ഉമര്‍ (റ) കല്‍പിച്ചതും കല്‍പനയനുസരിച്ച് ഉമറി (റ) ന്‍റെ കാലത്ത് പള്ളിയില്‍ ജമാഅത്തായി നടന്നതും 11 റക്അത്ത് മാത്രമായിരുന്നു.

നബി(സ) നമസ്കരിച്ചതും ഉമര്‍ (റ) കല്‍പ്പിച്ചതുമായ 11 വിത്ര്‍ മാത്രമാണോ ?

    നബി(സ) നമസ്കരിച്ചതും ഉമര്‍ കല്‍പ്പിച്ചതുമായ 11 വിത്ര്‍ മാത്രമാണോ ?അങ്ങിനെയാണെന്ന് ചിലര്‍ പറയാറുണ്ട്. ഈ വാദം ബാലിശമാണെന്ന് മാത്രമല്ല തനി പൊള്ളയുമാണ്. ഇമാം ബുഖാരിയും മറ്റു അസ്ഹാബുസ്സുനനും റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്ത ആയിശാ (റ)യുടെ 11 റക്അത്തിന്‍റെ ഹദീസ് തന്നെയെടുക്കുക.

......يصلي أربعاًً فلا تسأل عن حسنهن وطولهن ثم يصلي أربعاًً فلا تسأل عن حسنهن وطولهن ثم يصلي ثلاثاًً قالت عائشة : فقلت : يا رسول الله أتنام قبل أن توتر فقال : يا عائشة : أن عيني تنامان ولا ينام قلبي -رواه البخارى, فتح البارى 4      251

        ഈ ഹദീസില്‍, 'വിതറിന് മുന്‍പ് തിരുമേനി ഉറങ്ങുകയോ ?' എന്ന ആയിശാ(റ)യുടെ ചോദ്യം ഒന്നുകില്‍ 11 റക്അത്തും നമസ്കരിച്ചതിനു ശേഷമായിരിക്കണം. അങ്ങിനെയാണെങ്കില്‍ നമസ്കരിച്ച പതിനൊന്നും വിത്ര്‍ അല്ലെന്നും തറാവീഹോ തഹജ്ജുദോ ആണെന്നും നബി(സ) സമ്മതിച്ചതായി വരും അല്ലെങ്കില്‍ അവസാനത്തെ 3 റക്അത്ത് വിത്ര്‍ നമസ്കരിക്കുന്നതിന്‍റെ മുമ്പാണ് ആയിശ(റ) ചോദിച്ചത് എന്ന് വന്നേക്കാം. അപ്പോള്‍ മുന്‍പ് നമസ്കരിച്ച 8 വിത്ര്‍ അല്ലെന്നു വരുന്നു. എങ്ങനെ നോക്കിയാലും ഈ 11 റക്അത്തുകളത്രയും ഖിയാമുല്ലൈല്‍ കൂടാതെ വിത്ര്‍ മാത്രമാണെന്ന് സമ്മതിക്കാവതല്ല. ഈ പതിനൊന്നും നമസ്കരിക്കുന്നതിന്നു മുന്‍പാണ് ആയിശാ(റ) ചോദിച്ചതെന്ന് കുബുദ്ധികള്‍ പോലും വാദിക്കുമെന്നു തോന്നുന്നില്ല.

        എന്നാല്‍ ആയിശാ(റ) വിത്റിന് മുന്‍പ് ഉറങ്ങുകയോ എന്ന് ചോദിച്ചത് 8 റക്അത്ത് കഴിഞ്ഞ ഉടനെയാണെന്ന് താഴെയെഴുതുന്ന തെളിവുകളില്‍ നിന്ന് വ്യക്തമാകും.

 

قال ابن عبد البر فى هذا الحديث تقديم وتأخير لان السؤال بعد ذكر الوتر ومعناه أنه كان ينام قبل صلاته وهذا يدل على أنه كان يقوم ثم ينام ثم يقوم ثم ينام ثم يقوم فيوتر ، ولذا جاء الحديث : " أربعا ثم أربعا ثم ثلاثا " أظن ذلك ، والله أعلم ، من أجل أنه كان ينام بينهن فقال : أربعا ثم أربعا تعني بعد نوم ثم ثلاث بعد نوم ولذا قالت : أتنام قبل أن توتر ؟ وقد قالت أم سلمة : " كان يصلي ثم ينام قدر ما صلى ثم يصلي قدر ما ينام ثم ينام قدر ما صلى "الحديث ، يعني فهذا شاهد لحمل خبر عائشة على ما ذكر - شرح الزرقانى على الموطا  243:1

"ഇബ്നു അബ്ദിൽ ബാർ പറഞ്ഞു: ഈ ഹദീസിൽ (ആയിഷ (റ) നിവേദനം ചെയ്ത 11 റക്അത്തിന്റെ ഹദീസ്) മുന്തിക്കലും പിന്തിക്കലും (തഖ്ദീം വ തഅ്ഖീർ) സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. കാരണം, വിത്റിനെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചതിന് ശേഷമാണ് (നബി ﷺ ഉറങ്ങുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള) ചോദ്യം വരുന്നത്. ഇതിന്റെ അർത്ഥം അദ്ദേഹം തന്റെ നിസ്കാരത്തിന് മുൻപ് ഉറങ്ങാറുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ്. അതായത്, അദ്ദേഹം രാത്രി നിസ്കരിക്കുകയും (ഖിയാമുല്ലൈൽ), പിന്നീട് ഉറങ്ങുകയും, വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് നിസ്കരിക്കുകയും, വീണ്ടും ഉറങ്ങുകയും, അതിനുശേഷം എഴുന്നേറ്റ് വിത്ർ നിസ്കരിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്."

അദ്ദേഹം തുടരുന്നു:

"അതുകൊണ്ടാണ് 'നാല് റക്അത്ത്, പിന്നെ നാല് റക്അത്ത്, പിന്നെ മൂന്ന്' എന്ന് ഹദീസിൽ വന്നത്. എന്റെ ധാരണയിൽ - അല്ലാഹുവിനാണ് ഏറ്റവും അറിയാവുന്നത് - ഈ നിസ്കാരങ്ങൾക്കിടയിൽ അദ്ദേഹം ഉറങ്ങാറുണ്ടായിരുന്നു. അപ്പോൾ 'നാല് പിന്നെ നാല്' എന്ന് പറഞ്ഞത് ഒരു ഉറക്കത്തിന് ശേഷവും, 'പിന്നെ മൂന്ന്' എന്നത് മറ്റൊരു ഉറക്കത്തിന് ശേഷവും എന്നാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് 'വിത്റിന് മുൻപ് അവിടുന്ന് ഉറങ്ങാറുണ്ടോ?' എന്ന് ആയിഷ (റ) ചോദിച്ചത്. ഉമ്മു സലമ (റ) നിവേദനം ചെയ്ത ഹദീസും ഇതിന് സാക്ഷ്യമാണ്: 'അദ്ദേഹം നിസ്കരിക്കും, പിന്നെ നിസ്കരിച്ച അത്രയും നേരം ഉറങ്ങും, പിന്നെ നിസ്കരിക്കും...' എന്ന് തുടങ്ങുന്ന റിപ്പോർട്ട്. ആയിഷ (റ)-യുടെ ഹദീസിനെ ഈ രീതിയിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കാനാണ് ഇത് തെളിവായി വരുന്നത്."

 ഈ പതിനൊന്ന് വിത്ര്‍ മാത്രമല്ലെന്ന് ആയിശ(റ) പറഞ്ഞതായി ബുഖാരി ഉദ്ധരിക്കുന്നു.

عن عائشة (ر) قالت كان النبي صلعم يصلى من الليل ثلاث عشرة ركعة منها الوتر وركعتا الفجر - رواه البخارى, فتح البارى  20:3

"ആയിഷ (റ)-ൽ നിന്ന് നിവേദനം: അവർ പറഞ്ഞു: നബി ﷺ രാത്രിയിൽ പതിമൂന്ന് (13) റക്അത്തുകൾ നിസ്കരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. അതിൽ വിത്റും ഫജ്‌റിലെ (സുബ്ഹിക്ക് മുൻപുള്ള) രണ്ട് റക്അത്ത് സുന്നത്തും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു." [رواه البخاري]

        നബി(സ) ഇശാഇന്‍റെയും സുബ്ഹിന്‍റെയും ഇടയില്‍ നമസ്കരിച്ച റക്അത്തുകളുടെ എണ്ണം ബുഖാരിയിലും മുസ്ലിമിലും ഉദ്ധരിച്ചതില്‍ പതിനൊന്നും പതിമൂന്നും വന്നിട്ടുണ്ട്. ഇവയെല്ലാം വിത്ര്‍ മാത്രമാണെന്ന് വാദിക്കുകയാണെങ്കില്‍ നബി(സ) ഖിയാമുല്ലൈല്‍ നിര്‍വഹിക്കാറില്ലെന്ന് വരും. 

 

    ഖിയാമുല്ലൈല്‍ തിരുമേനി പതിവാക്കിയിരുന്നുവെന്നു പരിശുദ്ധഖുര്‍ആനും ധാരാളം ഹദീസുകളും പറയുന്നു. വിത്ര്‍ അല്ലാതെ നബി(സ) നമസ്കരിചിട്ടില്ലെന്നു വാദിക്കാന്‍ ആര്‍ക്കാണ് ധൈര്യം  വരിക? 

 

    എന്നാല്‍ നബിയുടെ രാത്രി നമസ്കാരത്തിന്, അവസാനം ഒറ്റയാകുന്നു എന്നാ കാരണത്താല്‍, ഒന്നായി വിത്റ് എന്നും പറയാറുണ്ട്. ഇതിന്‍റെ അര്‍ത്ഥം നബി(സ) നമസ്കരിച്ച പതിമൂന്നും പതിനൊന്നും ഖിയാമുല്ലൈല്‍ കൂടാതെയുള്ള വിത്ര്‍ മാത്രമാണ് എന്നല്ല. ഇമാം തുര്‍മുദി ഉദ്ധരിക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിക്കുക.

وقد روى عن النبى صلى الله عليه وسلم الوتر بثلاث عشرة واحدى عشرة وتسع وسبع وخمس وثلاث وواحدة قال اسحاق بن ابراهيم معنى ماروى ان النبى صلى الله عليه وسلم كان يوتر بثلاث عشرة قال انما معناه انه كان يصلى من الليل ثلاث عشرة ركعة مع الوتر فنسبة صلاة الليل الى الوتر وروى فى ذلك حديثا عن عائشة واحتج بما روح عن النبى صلى الله عليه وسلم قال أوتروا يا أهل القرآن قال انما عنى به قيام الليل يقول إنما قيام الليل على اصحاب القرآن - جامع الترمذى  20:1

        "നബി ﷺ-യിൽ നിന്ന് വിത്ർ നമസ്കാരം 13, 11, 9, 7, 5, 3, 1 എന്നിങ്ങനെ (വിവിധ എണ്ണങ്ങളിൽ) നിവേദനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇസ്ഹാഖ് ബിൻ ഇബ്രാഹിം (ഇബ്നു റാഹവൈഹി) പറഞ്ഞു: 'നബി ﷺ 13 റക്അത്ത് വിത്ർ നിസ്കരിച്ചു' എന്ന് വന്ന റിപ്പോർട്ടുകളുടെ അർത്ഥം, അദ്ദേഹം രാത്രിയിൽ വിത്ർ ഉൾപ്പെടെ ആകെ 13 റക്അത്താണ് നിസ്കരിച്ചിരുന്നത് എന്നാണ്. ഇവിടെ രാത്രി നമസ്കാരത്തെ മുഴുവനായി വിത്ർ എന്ന പേരിലേക്ക് ചേർത്തു പറയുകയാണ് ചെയ്തത്. ഇതിന് തെളിവായി ആയിഷ (റ)-ൽ നിന്നുള്ള ഹദീസ് അദ്ദേഹം ഉദ്ധരിക്കുകയും ചെയ്തു. നബി ﷺ പറഞ്ഞു: 'ഓ أهل القرآن (ഖുർആന്റെ ആളുകളെ), നിങ്ങൾ വിത്ർ നിസ്കരിക്കുക'. ഇസ്ഹാഖ് ബിൻ ഇബ്രാഹിം പറഞ്ഞു: ഇതിലൂടെ അവിടുന്ന് ഉദ്ദേശിച്ചത് 'ഖിയാമുല്ലൈൽ' (രാത്രി നമസ്കാരം) ആണ്. അതായത് ഖുർആൻ ഹൃദിസ്ഥമാക്കിയവർക്ക് രാത്രി നമസ്കാരം അത്യന്താപേക്ഷിതമാണെന്നാണ് ഇതിന്റെ അർത്ഥം."

പതിമൂന്നില്‍ രണ്ട് സുബ്ഹിയുടെ സുന്നത്ത്

        നബി(സ) യുടെ രാത്രി നമസ്കാരം 11 നേക്കാള്‍ വര്‍ദ്ധിപ്പിച്ചിരുന്നില്ല എന്നും 13 റക്അത്തുകള്‍ നമസ്കരിച്ചുവെന്നും 2 ഹദീസുകളും, ആയിശ (റ) യില്‍ നിന്ന് തന്നെ വന്നിട്ടുണ്ട്. ഇവ പരസ്പര വിരുദ്ധങ്ങളല്ലേ എന്ന് ചിലര്‍ വാദിക്കാറുണ്ട്. ഈ ചോദ്യം അസ്ഥാനത്താണ്. എന്ത് കൊണ്ടെന്നാല്‍ 11 നേക്കാള്‍ വര്‍ദ്ധിപ്പിക്കാറില്ല എന്ന ഹദീസില്‍ സുബ്ഹിന്‍റെ 2 റക്അത്ത് സുന്നത്ത് ഉള്‍പ്പെടാതെയാണ് എണ്ണിയിട്ട്ള്ളത്. അത്  മുന്‍പ് വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാല്‍ 13 ന്‍റെ രിവായത്തില്‍ വിത്ര്‍ ഉള്‍പ്പടെയാണെണ്ണിയതെന്ന് ആയിശ(റ) തന്നെ പറയുന്നു

عن عائشة قالت كان النبي صلى الله عليه وسلم يصلى من الليل ثلاث عشرة ركعة منها الوتر وركعتا الفجر  - رواه البخارى, فتح البارى 20:3

        "ആയിഷ (റ)-ൽ നിന്ന് നിവേദനം: അവർ പറഞ്ഞു: നബി ﷺ രാത്രിയിൽ പതിമൂന്ന് (13) റക്അത്തുകൾ നിസ്കരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. അതിൽ വിത്റും ഫജ്‌റിലെ (സുബ്ഹിക്ക് മുൻപുള്ള) രണ്ട് റക്അത്ത് സുന്നത്തും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു." [رواه البخاري]

 

        ആയിശ(റ) എന്നിയ 13ല്‍ ഫജ്റിന്‍റെ രണ്ടു റക്അത്ത് സുന്നത്തും കൂട്ടിയെണ്ണിയതാണെന്ന്‍ ഇതില്‍ നിന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു. എന്നാല്‍ സൈദുബ്നു ഖാലിദില്‍ ജുഹ്നിയുടെയും ഇബ്നു അബ്ബാസിന്‍റെയും ഹദീസുകളില്‍ ഫജ്റിന്‍റെ 2 റക്അത്ത് സുന്നത്തല്ലാതെ തന്നെ 13 റക്അത്ത് നമസ്കരിച്ചതായി ഇമാം മുസ്‌ലിം ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാല്‍ ആ 2 റക്അത്ത് ഖിയാമുല്ലൈല്‍ ആരംഭിക്കുവാനുള്ള ലഘുവായ 2 റക്അത്തു കൂട്ടി എണ്ണിയതാണ്.

ആയിശ (റ) യില്‍ നിന്ന് ഇമാം മുസ്‌ലിം തന്നെ റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്യുന്നു :

عن عائشة قالت كان رسول الله صلى الله عليه وسلم قام من الليل ليصلى افتتح صلاته بركعتين خفيفتين  - صحيح مسلم  262:1

"ആയിഷ (റ)-ൽ നിന്ന് നിവേദനം: അവർ പറഞ്ഞു: അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ ﷺ രാത്രി നമസ്കാരത്തിനായി എഴുന്നേറ്റാൽ, വളരെ ലഘുവായ രണ്ട് റക്അത്തുകൾ (റക്അത്തൈനി ഖഫീഫൈനി) നിസ്കരിച്ചുകൊണ്ടാണ് തന്റെ നമസ്കാരം ആരംഭിക്കാറുള്ളത്." [صحيح مسلم: 262]

 

    അപ്പോള്‍ ഈ ഹദീസുകള്‍ക്കിടയില്‍ വൈരുദ്ധ്യമില്ലെന്നു വ്യക്തം. ഇതു തന്നെയാണ് ഇമാം മാലിക് (റ) 11 റക്അത്തും 13 റക്അത്തും വളരെ അടുത്തവയാണെന്നു പറഞ്ഞതിന്‍റെ ചുരുക്കവും, ചുരുക്കം ചില സമയങ്ങളില്‍ വിത്റിലെ ഒറ്റ നമസ്കരിച്ചു കഴിഞ്ഞ ശേഷം ഇരുന്നു കൊണ്ട് 2 റക്അത്ത് നമസ്കരിച്ചിരുന്നുവെന്നും വന്നിട്ടുണ്ട്. ഇതും മേലുദ്ധരിച്ച റിപ്പോര്‍ട്ടുകള്‍ക്ക് വിപരീതമല്ല.

                ഈ കാര്യം ശബീര്‍ അഹ്മദുഉസ്മാനീ തന്‍റെ മുസ്‌ലിമിന്‍റെ ശറഹായ ഫത്ഹുല്‍മുല്‍ഹിമി (വാള്യം 2 പേജ് 288) ലും ഹാഫിസ് ഇബ്നുഹജറുല്‍ അസ്ഖലാനി ഫത്ഹുല്‍ബാരി (വാള്യം 3 പേജ് 20) യിലും, സര്‍ഖാനി തന്‍റെ ശറഹുസ്സര്‍ഖാനി (വാള്യം 1 പേജ് 227) ലും വ്യക്തമായി പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്.

11-ല്‍ കുറഞ്ഞ ഖിയാമുല്ലൈല്‍

 

    നബി(സ) യുടെ ഖിയാമുല്ലൈല്‍ പതിനൊന്നും പതിമൂന്നും റക്അത്തുകളായിരുന്നുവെന്ന് വിവരിച്ചു കഴിഞ്ഞു. എന്നാല്‍ ഇതിനേക്കാള്‍ ചുരുക്കിയും തിരുമേനി ചിലപ്പോള്‍ നമസ്കരിച്ചിരുന്നു. ഇമാം ബുഖാരി റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്യുന്നത് കാണുക.

عن مسروق قال سألة عائشة عن صلاة رسول الله صلى الله عليه وسلم با لليل فقالة سبع وتسع واحدى عشرة سوى ركعتى الفجر - فتح البارى   3 : 30

        "മസ്റൂഖിൽ നിന്ന് നിവേദനം: അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ഞാൻ ആയിഷ (റ)-യോട് അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ ﷺ-യുടെ രാത്രി നമസ്കാരത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു. അപ്പോൾ അവർ പറഞ്ഞു: 'ഏഴ് (7), ഒൻപത് (9), പതിനൊന്ന് (11) എന്നിങ്ങനെയാണ് (അവിടുന്ന് നിസ്കരിച്ചിരുന്നത്). ഇത് ഫജ്‌റിലെ (സുബ്ഹിക്ക് മുൻപുള്ള) രണ്ട് റക്അത്ത് സുന്നത്ത് കൂടാതെയാണിത്'." [فتح الباري 3: 20]

പക്ഷെ ഇങ്ങിനെ ചുരുക്കിയത് നബി(സ) വാര്‍ദ്ധക്യം പ്രാപിച്ച ശേഷമായിരുന്നു.

عن ام سلمة قالة كان النبى يوتر بثلاث عشرة ركعة فلما كبر وضعف اوتر بسبع - الترمذى 1:20

        "ഉമ്മു സലമ (റ)-ൽ നിന്ന് നിവേദനം: അവർ പറഞ്ഞു: നബി ﷺ (രാത്രിയിൽ) പതിമൂന്ന് (13) റക്അത്തുകൾ വിത്ർ നിസ്കരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു (അതായത് രാത്രി നമസ്കാരം നിർവ്വഹിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു). എന്നാൽ അവിടുത്തേക്ക് പ്രായമാവുകയും ശരീരം ക്ഷീണിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ അവിടുന്ന് ഏഴ് (7) റക്അത്തുകളായി വിത്ർ നിസ്കരിച്ചു." [جامع الترمذي 1: 20]

 

        എന്നാല്‍ നബി(സ) 5 കൊണ്ടും 1 കൊണ്ടും വിത്റാക്കി എന്നത് കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് 5, 3, 1 എന്നിവ ഒറ്റയായി നമസ്കരിച്ചു എന്നാണ്. (തുര്‍മുദി പേജ് 61 നോക്കുക)

ഖിയാമുല്ലൈലും ഖിയാമുറമദാനും തമ്മില്‍ വ്യത്യാസമില്ല

ഇവ തമ്മില്‍ എണ്ണത്തില്‍ വ്യത്യാസമില്ലെന്ന് വിശദീകരിച്ചു കഴിഞ്ഞു.  മറ്റു ചില കാര്യങ്ങളില്‍ ചില വ്യത്യാസങ്ങള്‍ കാണാം.

1) ഖിയമു റമദാന്‍ പള്ളിയില്‍ വച്ച് ജമാഅത്തായി നമസ്കരിക്കല്‍ സുന്നത്താണ്. (ഇതിനു തെളിവ് മുന്‍പ് വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്) സാധാരണ ഖിയാമുല്ലൈല്‍ പള്ളിയില്‍ വെച്ചാവലും ജമാഅത്താവലും സുന്നത്തില്ല.

2) ഖിയാമുറമദാനില്‍ ഖുര്‍ആന്‍ അധികമോതി നമസ്കാരന്‍ ദീര്‍ഘിപ്പിക്കല്‍ വളരെ ഉത്തമമാണ്. നബി(സ)യുടെ പതിവ് അതായിരുന്നു. ഖിയാമുറമദാനിനാണ് കൂടുതല്‍ പുണ്ണ്യവും ലഭിക്കുക.

3) റമദാനിന്‍റെ അവസാനത്തെ പത്തില്‍ ഇബാദത്തുകളില്‍ നബി(സ) കൂടുതല്‍ ഉത്സാഹം കാണിക്കാറുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ബുഖാരിയിലും മുസ്ലിമിലും ഉദ്ധരിച്ച ഹദീസുകളില്‍ കാണാം. എന്നാല്‍ ഇത് റക്അത്തുകള്‍ അധികരിപ്പിച്ച് കൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് ഖുര്‍ആന്‍ അധികമോതി റക്അത്തുകള്‍ ദീര്‍ഘിപ്പിച്ചുണ്ടായിരുന്നു.

العلامة بدر الدين العينى അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ عمدة القارى എന്ന ഗ്രന്ഥത്തില്‍ പറയുന്നു.

فالجواب ان الزيادة فى العشر الاواخر يحمل على التقويل دون الزيادة فى العدد

تحفة الاحوذى 73:2

നബി(സ)യുടെ റമദാനിലെ അവസാനത്തെ പത്തിലുള്ള ഈ അധികരിപ്പിക്കല്‍ റക്അത്തുകളുടെ എണ്ണത്തിലല്ല. റക്അത്തുകളെ നീട്ടുന്നത്തിലാകുന്നു.

എന്തുകൊണ്ടാണ് മക്കത്ത് 11ല്‍ കൂടുതല്‍?

തറാവീഹ് 11 റക്അത്താണ് സുന്നത്ത് എന്നിരിക്കെ, എന്തുകൊണ്ടാണ്  മക്കത്ത്  11 ല്‍ കൂടുതല്‍ റക്അത്ത്  നമസ്കരിക്കുന്നത്?

അല്ലെങ്കില്‍...

മക്കയില്‍ 20 റക്അത്ത് തറാവീഹ് നമസ്കാരമാണോ നമസ്കരിക്കുന്നത് ? അതിന് ഏതെങ്കിലും സ്വഹീഹായ ഹദീസിന്‍റെ പിന്‍ബലമുണ്ടോ ?

 മക്കയില്‍ മസ്ജിദുല്‍ ഹറം ഒഴിച്ചുള്ള  മറ്റെല്ലാ പള്ളികളിലും അത് പോലെ സൗദി അറേബ്യയിലെ  മുഴുവന്‍ പള്ളികളിലും 8+3 = 11 റക്അത്ത് താറാവീഹ് മാത്രമാണ് നമസ്കരിക്കുന്നത്.

എന്ത് കൊണ്ടാണ് 11 റക് അത്ത് സുന്നത്താണ് എന്ന് പറയാന്‍ കാരണം?

عن أبي سلمة بن عبد الرحمن أنه أخبره أنه سأل عائشة رضي الله عنها كيف كانت صلاة رسول الله صلى الله عليه وسلم في رمضان فقالت ما كان يزيد في رمضان ولا في غيره على إحدى عشرة ركعة، يصلي أربعا فلا تسأل عن حسنهن وطولهن، ثم يصلي أربعا فلا تسأل عن حسنهن وطولهن، ثم يصلي ثلاثا، فقلت: يا رسول الله، أتنام قبل أن توتر. قال: " يا عائشة، إن عيني تنامان، ولا ينام قلبي - بخارى ج:4 ص-251

'അബൂസലമതുബ്നു അബ്ദുറഹിമാന്‍ ആയിഷ(റ)യോട് നബി(സ)യുടെ റമദാനിലെ നമസ്കാരം എങ്ങനെയായിരുന്നു വെന്ന് ചോദിച്ചു. ആയിഷ(റ) പറഞ്ഞു. റമദാനിലും അല്ലാത്ത കാലത്തും തിരുമേനി പതിനൊന്ന് റക്അത്തിനേക്കാള്‍ അധികരിപ്പിചിരുന്നില്ല. നബി(സ) നാല് റക്അത്ത് നമസ്കരിക്കും. അതിന്‍റെ ഭംഗിയും ദൈര്‍ഘ്യവും ചോദിക്കേണ്ടതില്ല. പിന്നെയും നാല് റക്അത്ത് നമസ്കരിക്കും. അതിന്‍റെ ദൈര്‍ഘ്യവും ഭംഗിയും ചോദിക്കരുത്. പിന്നെ മൂന്ന് റക്അത്ത് നമസ്കരിക്കും. അപ്പോള്‍ ഞാന്‍ ചോദിച്ചു. അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂലെ, വിത്റ് നമസ്കരിക്കുന്നതിന് മുന്‍പ് താങ്കള്‍ ഉറങ്ങുകയാണോ? തിരുമേനി പറഞ്ഞു: ആയിശാ! എന്‍റെ രണ്ട് കണ്ണുകള്‍ മാത്രമാണ് ഉറങ്ങുന്നത്. ഹൃദയം ഉറങ്ങുന്നില്ല.

അങ്ങിനെയിരിക്കെ എന്തുകൊണ്ടാണ് മക്കയിലെ മസ്ജിദുല്‍ ഹറമില്‍ മാത്രം 11 ല്‍ കൂടുതല്‍ റക്അത്ത് താറാവീഹ് നമസ്കരിക്കുന്നത് എന്ന് ചോദിച്ചാല്‍, സൗദി രാജാവായിരുന്ന അബ്ദുല്‍ അസീസ്‌ ഇബ്നു സൗദ്‌ രാജാവ് മസ്ജിദുല്‍ ഹറമില്‍ യഥാര്‍ത്ഥ സുന്നത്തായ 8 റക്അത്ത് താറാവീഹ് നമസ്കാരം നടപ്പില്‍ കൊണ്ട് വരാന്‍ തീരുമാനമെടുക്കുകയും അതിനെക്കുറിച്ച് അവിടുത്തെ പണ്ഡിതസഭയോട് അഭിപ്രായം ആരായുകയും ചെയ്തു. അക്കാലത്തെ ഹംബലി മദ്ഹബിലെ പണ്ഡിതന്‍മാരുടെ നിലപാടുകള്‍ പരിശോദിച്ചാല്‍ മറ്റ് മദ്ഹബുകളിലെ പണ്ടിതന്മാരെക്കാള്‍ (മാലിക്കി, ശാഫിഈ, ഹനഫീ) ഹംബലീ മദ്ഹബിലെ പണ്ടിതന്മാര്‍ക്ക് തങ്ങളുടെ മത കാര്യങ്ങളില്‍ തങ്ങളുടെ മദ്ഹബിലെ കിതാബിലുള്ള നിലപാട് മാത്രമേ സ്വീകരിക്കൂ, (സുന്നത്ത് മറ്റൊന്നായിരിക്കെ) അത് മാത്രമേ അന്ഗീകരിക്കൂ എന്ന കടുംപിടുത്തക്കാര്‍ അല്ലായിരുന്നു. അവര്‍ എന്നും സുന്നത്തിനെ അന്ഗീകരിക്കുന്നവരും പിന്‍പറ്റാന്‍ മടികാണിക്കാത്തവരും ആയിരുന്നു. അത് തങ്ങളുടെ മദ്ഹബിനു എതിരാണെങ്കിലും ശരി.

ഉദാഹരണത്തിനു, ഹംബലി മദ്ഹബിലെ കിത്താബ് അനുസരിച്ച് സൂര്യനും ചന്ദ്രനും പിന്നിട്ടോ മുന്നിട്ടോ മലമൂത്രവിസര്‍ജ്ജനം നടത്തുന്നത് ദീനില്‍ അനുവദനീയമല്ല. എന്നിരിക്കേ, ഹംബലീ മദ്ഹബ് പിന്‍പറ്റുന്ന പ്രമുഖപണ്ഡിതന്മാര്‍ ആരും തന്നെ ഇത് അന്ഗീകരിക്കുകയോ സ്വീകരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. നേരെ മറിച്ചു ഇത് തെറ്റാണെന്നും ദീനിന്‍റെ യഥാര്‍ത്ഥ നിയമമനുസരിച്ച് ഖിബ് ലക്ക് മുന്നിട്ടോ പിന്നിട്ടോ മലമൂത്രവിസര്‍ജ്ജനം നടത്തുന്നതാണ് തെറ്റ് എന്ന് പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 

പറഞ്ഞു വന്നത് എന്താണെന്ന് വച്ചാല്‍, അബ്ദുല്‍ അസീസ്‌ രാജാവും ഇതേ നിലപാട് തന്നെയാണ് ഈ വിഷയത്തില്‍ എടുത്തത്. 8 റക്അത്ത് താറാവീഹ് സുന്നത്താണെന്നിരിക്കെ ആ 8 റക്അത്ത് തന്നെ ഹറമില്‍ നമസ്കരിക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം തീരുമാനം പ്രകടിപ്പിച്ചു. എന്നാല്‍ പണ്ഡിതസഭയിലുള്ള വിവിധ പണ്ഡിതന്മാര്‍ എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് വിവേകപൂര്‍ണ്ണമായ ഒരു തീരുമാനത്തില്‍ എത്തിചേരുകയും ചെയ്തു. മസ്ജിദുല്‍ ഹറം ലോകത്തിന്‍റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളില്‍ നിന്നുള്ള  മുസ്ലിമീങ്ങള്‍ ആരാധനക്കായി ഒരുമിച്ചു കൂടുന്ന സ്ഥലമാണ്. അവരില്‍ പലരും പല മദ്ഹബിനെ പിന്‍പറ്റുന്നവര്‍ ആയിരിക്കും. ചിലര്‍ 20 റക്അത്ത് തറാവീഹ് നമസ്കരിക്കുമ്പോള്‍ മറ്റു ചിലര്‍ 10 റക് അത്ത് മാത്രം നമസ്കരിക്കുന്നവര്‍ ആയിരിക്കും. ചിലര്‍ 40 ഉം 50ഉം വരെ റക്അത്തുകള്‍ നമസ്കരിക്കുന്നവരും ആവാം. എന്നാല്‍ അതേ സമയം സുന്നത്തിനെ നടപ്പില്‍ വരുത്തുകയും  വേണം. അത് കൊണ്ട് ഹറമിലെ താറാവീഹ് നമസ്കാരം 2 ഇമാമുമാരുടെ കീഴില്‍ നടപ്പില്‍ കൊണ്ട് വരാന്‍ തീരുമാനിച്ചു.

 അതായത് ആദ്യത്തെ ഇമാം 8+2 =10 നമസ്കരിക്കുന്നു.(സുന്നത്ത് പിന്‍പറ്റുന്നവര് അതായത് 11 റകഅത്ത് നമസ്കരിക്കുന്നവര്‍ ‍ 1 റക്അത്ത് കൂടി നമസ്കരിച്ചു തറാവീഹ് നമസ്കാരം  പൂര്‍ത്തിയാക്കുന്നു).  രണ്ടാമത്തെ ഇമാം 8+2+1 =11 നമസ്കരിക്കുകയും ചെയ്യും. ചില ദിവസങ്ങളില്‍ രണ്ടാമത്തെ ഇമാം റക്അത്തുകളുടെ എണ്ണം അധികരിപ്പിക്കാറുമുണ്ട്. 

ഇവിടെ പറഞ്ഞു വന്നത്, സുന്നത്തിനെ പിന്‍പറ്റണം എന്നുള്ളവര്‍ക്ക്  8+2=10 റക്അത്ത് നമസ്കരിച്ചതിന് ശേഷം 1 റക്അത്ത്  കൂടി നമസ്കരിച്ചു നിര്‍ത്താവുന്നതാണ്. അത് തന്നെയാണ് സുന്നത്ത്. അതേസമയം അതില്‍ കൂടുതല്‍ നമസ്കരിക്കണം എന്ന് ആഗ്രഹമുള്ളവര്‍ക്ക്  ഉള്ളവര്‍ക്ക് ആദ്യത്തെ ഇമാമിനെ പിന്‍തുടര്‍ന്നതിനു ശേഷം   രണ്ടാമത്തെ ഇമാമിനെ പിന്‍തുടര്‍ന്ന് നമസ്കരിക്കുകയും ചെയ്യാവുന്നതാണ്. ഇത് വഴി മസ്ജിദുല്‍ ഹറമില്‍ അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂലിന്‍റെ(സ) സുന്നത്ത് നിലനിര്‍ത്തുകയും, മറിച്ച് 11 ല്‍ കൂടുതല്‍ നമസ്കരിക്കുന്നവര്‍ക്ക് അങ്ങിനെയും ആവാം. ചുരുക്കത്തില്‍ ഒരിക്കലും മസ്ജിദുല്‍ ഹറമില്‍ ഒരൊറ്റ ഇമാമിന്‍റെ കീഴില്‍ 20 റക്അത്ത് തറാവീഹ് നമസ്കാരം നിര്‍വഹിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ് സത്യം.

فَإِن قلت: لم يبين فِي الرِّوَايَات الْمَذْكُورَة عدد هَذِه الصَّلَاة الَّتِي صلاهَا رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فِي تِلْكَ اللَّيَالِي؟ قلت: روى ابْن خُزَيْمَة وَابْن حبَان من حَدِيث جَابر، رَضِي الله تَعَالَى عَنهُ، قَالَ: (صلى بِنَا رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فِي رَمَضَان ثَمَان رَكْعَات ثمَّ أوتر)

الكتاب: عمدة القاري شرح صحيح البخاري (7/177)
بدر الدين العيني (762 - 855 هـ = 1361 - 1451 م)

        "നീ ചോദിച്ചേക്കാം: അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ ﷺ ആ രാത്രികളിൽ (റമദാനിൽ) നിസ്കരിച്ച നമസ്കാരത്തിന്റെ എണ്ണം നിവേദനങ്ങളിൽ വ്യക്തമായി പറയുന്നില്ലല്ലോ? ഞാൻ പറയുന്നു: ഇമാം ഇബ്നു ഖുസൈമയും ഇബ്നു ഹിബ്ബാനും ജാബിർ (റ)-ൽ നിന്ന് ഇപ്രകാരം നിവേദനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്: 'റമദാനിൽ അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ ﷺ ഞങ്ങൾക്ക് എട്ട് (8) റക്അത്ത് നിസ്കരിക്കാൻ നേതൃത്വം നൽകുകയും പിന്നീട് വിത്ർ നിസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു'."

 

  

حَدِيثٌ آخَرُ: أَخْرَجَهُ ابْنُ حِبَّانَ4 عَنْ جَابِرٍ أَنَّهُ عليه السلام قَامَ بِهِمْ فِي رَمَضَانَ، فَصَلَّى ثَمَانِ رَكَعَاتٍ، وَأَوْتَرَ،
الكتاب: نصب الراية لأحاديث الهداية مع حاشيته بغية الألمعي في تخريج الزيلعي (2/115)
جمال الدين الزيلعي (000 - 762 هـ = 000 - 1360 م)

        "മറ്റൊരു ഹദീസ്: ഇമാം ഇബ്നു ഹിബ്ബാൻ ജാബിർ (റ)-ൽ നിന്ന് ഇപ്രകാരം ഉദ്ധരിച്ചിരിക്കുന്നു: 'അദ്ദേഹം (നബി ﷺ) റമദാനിൽ അവർക്ക് നേതൃത്വം നൽകി, എട്ട് (8) റക്അത്തുകൾ നിസ്കരിക്കുകയും വിത്ർ നിർവ്വഹിക്കുകയും ചെയ്തു'."

 
259 - قَالَ مُحَمَّدٌ: أَخْبَرَنَا أَبُو حَنِيفَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ، قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ «يُصَلِّي مَا بَيْنَ صَلاةِ الْعِشَاءِ إِلَى صَلاةِ الصُّبْحِ ثَلاثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً، ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ تَطَوُّعًا، وَثَلاثَ رَكَعَاتِ الْوِتْرِ، وَرَكْعَتَيِ الْفَجْرِ»
الكتاب: موطأ مالك برواية محمد بن الحسن الشيباني (1/95)
مالك (93 - 179هـ، 712 - 795م).

"മുഹമ്മദ് (റ) പറഞ്ഞു: അബൂഹനീഫ ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു, അബൂ ജാഅ്ഫർ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ ﷺ ഇശാ നമസ്കാരത്തിനും സുബ്ഹി നമസ്കാരത്തിനും ഇടയിലായി പതിമൂന്ന് (13) റക്അത്തുകൾ നിസ്കരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. (അതിൽ) എട്ട് (8) റക്അത്തുകൾ ഐച്ഛിക നമസ്കാരവും (തറാവീഹ്/തഹജ്ജുദ്), മൂന്ന് (3) റക്അത്തുകൾ വിത്റും, രണ്ട് (2) റക്അത്തുകൾ ഫജ്‌റിലെ (സുന്നത്ത്) നമസ്കാരവുമാണ്." [മുവത്വ ഇമാം മുഹമ്മദ്: 259] 

 

أَنَّ قِيَامَ رَمَضَانَ سُنَّةٌ إحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً بِالْوِتْرِ فِي جَمَاعَةٍ فَعَلَهُ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
الكتاب: فتح القدير (1/468)
ابن الهمام (790 - 861 هـ = 1388 - 1457 م)

"റമദാനിലെ രാത്രി നമസ്കാരം (തറാവീഹ്) വിത്ർ ഉൾപ്പെടെ പതിനൊന്ന് (11) റക്അത്തുകൾ ജമാഅത്തായി നിർവ്വഹിക്കലാണ് സുന്നത്ത്. അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ ﷺ അപ്രകാരമാണ് പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുള്ളത്."

 

وقال أيضا : فَإِنَّهُ صَحَّ عَنْهُ أَنَّهُ صَلَّى بِهِمْ ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ وَالْوَتْرَ،

الكتاب: مرقاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح  (3/971)
الملا علي القاري (000 - 1014 هـ = 000 - 1606 م)

        "അദ്ദേഹം (ഇബ്നു ഹുമാം) വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'അവിടുന്ന് (നബി ﷺ) അവർക്ക് നേതൃത്വം നൽകി എട്ട് (8) റക്അത്തുകളും വിത്റും നിസ്കരിച്ചു എന്നത് (ഹദീസ് പ്രകാരം) സ്ഥിരപ്പെട്ട (സ്വഹീഹായ) കാര്യമാണ്'." 

وَقَالَ الشَّافِعِيُّ - رَحِمَهُ اللَّهُ - وَلَيْسَ فِي شَيْءٍ مِنْ هَذَا ضِيقٌ وَلَا حَدٌّ يُنْتَهَى إلَيْهِ لِأَنَّهُ نَافِلَةٌ فَإِنْ أَطَالُوا الْقِيَامَ وَأَقَلُّوا السُّجُودَ فَحَسَنٌ وَهُوَ أَحَبُّ إلَيَّ وَإِنْ أَكْثَرُوا الرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ فَحَسَنٌ.
الكتاب: طرح التثريب في شرح التقريب (3/98)
العراقي، الحافظ أبو الفضل (725 - 806 هـ، 1325 - 1404 م).

        "ഇമാം ഷാഫി (റ) പറഞ്ഞു: 'ഇക്കാര്യത്തിൽ (റക്അത്തുകളുടെ എണ്ണത്തിൽ) യാതൊരു പ്രയാസമോ (Narrowness) അല്ലെങ്കിൽ എത്തിച്ചേരേണ്ട കൃത്യമായ ഒരു പരിധിയോ (Limit) ഇല്ല. കാരണം ഇത് ഒരു ഐച്ഛിക നമസ്കാരം (നഫ്ല്) ആണ്. ഇനി അവർ ഖിയാം (നിൽത്തം) ദീർഘിപ്പിക്കുകയും സുജൂദുകളുടെ എണ്ണം കുറയ്ക്കുകയും (അതായത് റക്അത്തുകളുടെ എണ്ണം കുറയ്ക്കുക) ചെയ്താൽ അത് നല്ലതാണ്, അതാണ് എനിക്ക് കൂടുതൽ ഇഷ്ടപ്പെട്ടതും. ഇനി അവർ റുകൂഉം സുജൂദും വർദ്ധിപ്പിക്കുകയാണെങ്കിൽ (അതായത് റക്അത്തുകളുടെ എണ്ണം കൂട്ടുക) അതും നല്ലത് തന്നെയാണ്'." 

 قال إسحاق: وأما الإمام إذ صلى بالقوم ترويحة أو ترويحتين، ثم قام من آخر الليل فأرسل إلى قوم فاجتمعوا فصلى بهم بعد ما ناموا فإن ذلك جائز، إذا أراد به قيام ما أمر أن يصلي من التراويح، وأقل من ذلك خمسة. مع أن أهل المدينة لم يزالوا من لدن عمر رضي الله عنه إلى زماننا هذا يصلون أربعين ركعة في قيام شهر رمضان، يخففون القراءة
وأما أهل العراق فلم يزالوا من لدن علي رضي الله عنه إلى زماننا هذا على خمس ترويحات
عنوان الكتاب: مسائل الإمام أحمد بن حنبل وإسحاق بن راهويه (2/840)
الكوسج (000 - 251 هـ = 000 - 865 م)

        "ഇസ്ഹാഖ് ബിൻ റാഹവൈഹി പറഞ്ഞു: ഇമാം ജനങ്ങളോടൊപ്പം ഒന്നോ രണ്ടോ തർവീഹത്തുകൾ (നാല് റക്അത്ത് വീതമുള്ള ഭാഗങ്ങൾ) നിസ്കരിക്കുകയും, പിന്നീട് രാത്രിയുടെ അവസാനത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ആളുകളെ വിളിച്ച് കൂട്ടി, അവർ ഉറങ്ങി എഴുന്നേറ്റ ശേഷം ബാക്കി നിസ്കരിക്കുകയും ചെയ്താൽ അത് അനുവദനീയമാണ്. തറാവീഹിൽ താൻ നിസ്കരിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച എണ്ണം പൂർത്തിയാക്കാനാണ് അദ്ദേഹം ഇത് ചെയ്യുന്നതെങ്കിൽ അത് ചെയ്യാം. ഇതിൽ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് അഞ്ച് (തർവീഹത്തുകൾ - അതായത് 20 റക്അത്ത്) ആണ്. എന്നിരുന്നാലും, മദീനക്കാർ ഉമർ (റ)-ന്റെ കാലം മുതൽ നമ്മുടെ ഈ കാലം വരെ റമദാനിലെ രാത്രി നമസ്കാരം നാൽപ്പത് (40) റക്അത്താണ് നിസ്കരിച്ചു പോരുന്നത്. അവർ പാരായണം (ഖിറാഅത്ത്) ലഘൂകരിക്കാറാണ് പതിവ്. എന്നാൽ ഇറാഖുകാർ (കൂഫയും ബസറയും) അലി (റ)-ന്റെ കാലം മുതൽ നമ്മുടെ കാലം വരെ അഞ്ച് തർവീഹത്തുകളിൽ (20 റക്അത്ത്) ആണ് ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നത്." 

 وَقَدْ أَجْمَعَ الْعُلَمَاءُ عَلَى أَنْ لَا حَدَّ وَلَا شَيْءَ مُقَدَّرًا فِي صَلَاةِ اللَّيْلِ وَأَنَّهَا نَافِلَةٌ فَمَنْ شَاءَ أَطَالَ فِيهَا الْقِيَامَ وَقَلَّتْ رَكَعَاتُهُ وَمَنْ شَاءَ أَكْثَرَ الرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ
الكتاب: الاستذكار (2/102)
ابن عبد البر (368 - 463 هـ = 978 - 1071 م)

         "രാത്രി നമസ്കാരത്തിന്റെ (തറാവീഹ്/തഹജ്ജുദ്) കാര്യത്തിൽ കൃത്യമായ ഒരു പരിധിയോ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട എണ്ണമോ ഇല്ലെന്ന കാര്യത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാർ ഏകോപിച്ചിരിക്കുന്നു (ഇജ്മാഅ്). അത് ഒരു ഐച്ഛിക നമസ്കാരമാണ് (നഫ്ല്). അതിനാൽ ആഗ്രഹമുള്ളവർക്ക് നിൽത്തം (ഖിയാം) ദീർഘിപ്പിക്കുകയും റക്അത്തുകളുടെ എണ്ണം കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യാം. ഇനി ആഗ്രഹമുള്ളവർക്ക് റുകൂഉം സുജൂദും വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും (അതായത് റക്അത്തുകളുടെ എണ്ണം കൂട്ടുകയും) ചെയ്യാം."

 
 وَلَيْسَ فِي عَدَدِ الرَّكَعَاتِ مِنْ صَلَاةِ اللَّيْلِ حَدٌّ مَحْدُودٌ عِنْدَ أَحَدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا يَتَعَدَّى وَإِنَّمَا الصَّلَاةُ خَيْرٌ مَوْضُوعٌ وَفِعْلُ بِرٍّ وَقُرْبَةٌ فَمَنْ شَاءَ اسْتَكْثَرَ وَمَنْ شَاءَ اسْتَقَلَّ وَاللَّهُ يُوَفِّقُ وَيُعِينُ مَنْ يَشَاءُ بِرَحْمَتِهِ لَا شَرِيكَ لَهُ
الكتاب: التمهيد لما في الموطأ من المعاني والأسانيد (13/214)
ابن عبد البر (368 - 463 هـ = 978 - 1071 م)

     "രാത്രി നമസ്കാരത്തിന്റെ റക്അത്തുകളുടെ എണ്ണത്തിൽ മറികടക്കാൻ പാടില്ലാത്ത വിധം നിശ്ചിതമായ ഒരു പരിധി (Limit) ഉണ്ടെന്ന് പണ്ഡിതന്മാരിൽ (അഹ്ലുൽ ഇൽമ്) ആരും തന്നെ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടില്ല. നിശ്ചയമായും നമസ്കാരം എന്നത് അല്ലാഹു നൽകിയ ഒരു മഹത്തായ പുണ്യകർമ്മമാണ്; അതൊരു നന്മയും അല്ലാഹുവിലേക്ക് അടുക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗവുമാണ്. അതിനാൽ ആഗ്രഹമുള്ളവർക്ക് റക്അത്തുകൾ വർദ്ധിപ്പിക്കാം, ആഗ്രഹമുള്ളവർക്ക് അത് കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യാം. അല്ലാഹു താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർക്ക് തന്റെ കാരുണ്യം കൊണ്ട് ഇതിന് തൗഫീഖ് നൽകുകയും സഹായിക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ. അവന് പങ്കുകാരില്ല." [അൽ-ഇസ്തിദ്കാർ 2:76]

 
وَأَمَّا أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ، فَعَلَى عِشْرِينَ رَكْعَةً يُرْوَى ذَلِكَ عَنْ عُمَرَ، وَعَلِيٍّ وَغَيْرِهِمَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ، وَابْنِ الْمُبَارَكِ، وَالشَّافِعِيِّ، وَأَصْحَابِ الرَّأْيِ، قَالَ الشَّافِعِيُّ: وَهَكَذَا أَدْرَكْتُ بِبَلَدِنَا بِمَكَّةَ يُصَلُّونَ عِشْرِينَ رَكْعَةً.
وَلَمْ يَقْضِ أَحْمَدُ فِيهِ بِشَيْءٍ.
الكتاب: شرح السنة  (4/123)
البغوي، أبو محمد (ت 516 هـ).

 "ഭൂരിഭാഗം പണ്ഡിതന്മാരും (അക്സറു അഹ്ലിൽ ഇൽമ്) 20 റക്അത്ത് എന്ന നിലപാടിലാണ്. ഉമർ (റ), അലി (റ) എന്നിവരടക്കമുള്ള നബി ﷺ-യുടെ അനുചരന്മാരിൽ നിന്ന് ഇത് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്. സുഫ്യാൻ അസ്സൗരി, ഇബ്നുൽ മുബാറക്, ഷാഫി ഇമാം, അസ്ഹാബുർ റഅ്‌യ് (ഹനഫികൾ) എന്നിവരുടെയെല്ലാം അഭിപ്രായം ഇതാണ്. ഇമാം ഷാഫി (റ) പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ എന്റെ നാടായ മക്കയിൽ കണ്ടുമുട്ടിയ ആളുകളെല്ലാം 20 റക്അത്താണ് നിസ്കരിച്ചുവന്നിരുന്നത്'." [جامع الترمذي]

وَأَجْمعُوا أَن التَّطَوُّع بِالصَّلَاةِ حسن مَا لم يكن بَين طُلُوع الْفجْر وابيضاض الشَّمْس بِغَيْر الرَّكْعَتَيْنِ اللَّتَيْنِ ذكرنَا
الكتاب : مراتب الإجماع في العبادات والمعاملات والاعتقادات (1/34)
ابن حزم الأندلسي (384 - 456هـ، 995 - 1063م).

        "നമസ്കാരം ഐച്ഛികമായി (നഫ്ലായി) നിർവ്വഹിക്കുന്നത് നല്ലതാണെന്ന കാര്യത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാർ ഏകോപിച്ചിരിക്കുന്നു (ഇജ്മാഅ്); അത് ഉഷസ്സുദിക്കുന്നത് (ഫജ്‌ർ) മുതൽ സൂര്യൻ ഉദിച്ചുയരുന്നത് (വെളുക്കുന്നത്) വരെയുള്ള സമയത്തല്ലാതെ. എന്നാൽ ഈ സമയത്ത് നാം മുൻപ് സൂചിപ്പിച്ച രണ്ട് റക്അത്തുകൾ (ഫജ്‌റിലെ സുന്നത്ത്) ഇതിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു." 

ثم اختُلف في المختار من عدد القيام ، فعند مالك : أن المختار من ذلك ست وثلاثون [ ركعة ] ؛ لأن ذلك عمل أهل المدينة المتصل .

وقد قال نافع : " لم أدرك الناس إلا وهم يقومون بتسع وثلاثين ركعة ، يوترون منها بثلاث ". وقال الشافعي : عشرون ركعة ، وقال كثير من أهل العلم : إحدى عشرة ركعة ، أخذًا بحديث عائشة رضي الله عنها المتقدم .
الكتاب: العواصم من القواصم في تحقيق مواقف الصحابة بعد وفاة النبي صلى الله عليه وسلم (7/23)
ابن العربي، أبو بكر (468 - 543هـ، 1076 - 1148م).

        "പിന്നീട് രാത്രി നമസ്കാരത്തിന്റെ (തറാവീഹ്) എണ്ണത്തിൽ ഏതാണ് ഉത്തമമെന്ന കാര്യത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുണ്ടായി. ഇമാം മാലിക്കിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഉത്തമമായത് മുപ്പത്തിയാറ് (36) റക്അത്താണ്. കാരണം, മദീനക്കാരുടെ തുടർച്ചയായ പ്രവർത്തനം (അമലു അഹ്‌ലിൽ മദീന) അപ്രകാരമായിരുന്നു. നാഫിഅ് (റ) പറയുന്നു: 'ജനങ്ങൾ മുപ്പത്തിയൊമ്പത് (39) റക്അത്ത് നിസ്കരിക്കുന്നതായിട്ടല്ലാതെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല, അതിൽ മൂന്ന് റക്അത്ത് വിത്റാണ്'. ഇമാം ഷാഫി (റ) പറഞ്ഞത് ഇരുപത് (20) റക്അത്ത് എന്നാണ്. എന്നാൽ പണ്ഡിതന്മാരിൽ ഭൂരിഭാഗം പേരും (കസീറുൻ മിൻ അഹ്ലിൽ ഇൽമ്) പറയുന്നത് പതിനൊന്ന് (11) റക്അത്താണ് എന്നാണ്; മുമ്പ് സൂചിപ്പിച്ച ആയിഷ (റ)-യുടെ ഹദീസിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണത്."

ഇബ്ന്‍ തീമിയ(റ) യുടെ പേരില്‍ കളവുകള്‍ പറഞ്ഞു നടക്കുന്നവരോട് പറയാനുള്ളത് അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ അഭിപ്രായം പൂര്‍ണ്ണ രൂപത്തില്‍ ജനങ്ങള്‍ക്ക് പറഞ്ഞു കൊടുക്കുക.

كَمَا أَنَّ نَفْسَ قِيَامِ رَمَضَانَ لَمْ يُوَقِّتْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهِ عَدَدًا مُعَيَّنًا؛ بَلْ كَانَ هُوَ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - لَا يَزِيدُ فِي رَمَضَانَ وَلَا غَيْرِهِ عَلَى ثَلَاثَ عَشْرَةِ رَكْعَةً لَكِنْ كَانَ يُطِيلُ الرَّكَعَاتِ فَلَمَّا جَمَعَهُمْ عُمَرُ عَلَى أبي بْنِ كَعْبٍ كَانَ يُصَلِّي بِهِمْ عِشْرِينَ رَكْعَةً ثُمَّ يُوتِرُ بِثَلَاثِ وَكَانَ يُخِفُّ الْقِرَاءَةَ بِقَدْرِ مَا زَادَ مِنْ الرَّكَعَاتِ لِأَنَّ ذَلِكَ أَخَفُّ عَلَى الْمَأْمُومِينَ مِنْ تَطْوِيلِ الرَّكْعَةِ الْوَاحِدَةِ ثُمَّ كَانَ طَائِفَةٌ مِنْ السَّلَفِ يَقُومُونَ بِأَرْبَعِينَ رَكْعَةً وَيُوتِرُونَ بِثَلَاثِ وَآخَرُونَ قَامُوا بِسِتِّ وَثَلَاثِينَ وَأَوْتَرُوا بِثَلَاثِ وَهَذَا كُلُّهُ سَائِغٌ فَكَيْفَمَا قَامَ فِي رَمَضَانَ مِنْ هَذِهِ الْوُجُوهِ فَقَدْ أَحْسَنَ. وَالْأَفْضَلُ يَخْتَلِفُ بِاخْتِلَافِ أَحْوَالِ الْمُصَلِّينَ فَإِنْ كَانَ فِيهِمْ احْتِمَالٌ لِطُولِ الْقِيَامِ فَالْقِيَامُ بِعَشْرِ رَكَعَاتٍ وَثَلَاثٍ بَعْدَهَا. كَمَا كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي لِنَفْسِهِ فِي رَمَضَانَ وَغَيْرِهِ هُوَ الْأَفْضَلُ وَإِنْ كَانُوا لَا يَحْتَمِلُونَهُ فَالْقِيَامُ بِعِشْرِينَ هُوَ الْأَفْضَلُ وَهُوَ الَّذِي يَعْمَلُ بِهِ أَكْثَرُ الْمُسْلِمِينَ

الكتاب: مجموع الفتاوى (22/272)

ابن تيمِيَّة، تقي الدين (661 - 728 هـ، 1263 - 1328 م).

റമളാനിലെ രാത്രി നമസ്ക്കാരത്തിനു നബി(സ) നിര്‍ണ്ണിതമായ ഒരു എണ്ണം നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ല. എന്നാല്‍ നബി(സ) റമളാനിലോ അല്ലാത്തപ്പോഴോ 13                  റക്അത്തിനേക്കാൾ അധികരിപ്പിക്കാറുണ്ടായിരുന്നില്ല, ആ റക്അത്തുകളെ ദീർഘിപ്പിക്കുമായിരുന്നു.

ഉമര്‍(റ) വിന്‍റെ കാലത്ത് ഉബയ്യിബ്നു കഅബിന്‍റെ നേതൃത്വത്തില്‍ ഇരുപതും മൂന്നും നമസ്ക്കരിച്ചു, അവിടെ ഖിറാഅത്ത് ചുരുക്കിക്കൊണ്ട് റക്അത്തുകള്‍ വര്‍ദ്ധിപ്പിച്ചു. സലഫുകളില്‍ നിന്നും ഒരു വിഭാഗം 40 റക്അത്തുകള്‍ നമസ്ക്കരിച്ചിരുന്നു, അതുപോലെ 36 നമസ്ക്കരിച്ചിരുന്നു ഇതെല്ലം അനുവദനീയമാണ്.
(റക്അത്തുകളെ കുറിച്ച് പണ്ഡിതലോകത്ത് വന്ന ധാരാളം ചര്‍ച്ചകള്‍ അദ്ദേഹം പറയുന്നു)

അദ്ദേഹം വീണ്ടും പറയുന്നു:

فإن كان منهم احتمال لطول القيام فالقيام بعشر وثلاث هو الأفضل،

നിര്‍ത്തം (ആയത്തുകള്‍)  ദീര്‍ഘിപ്പിക്കുക എന്നതാണ് എങ്കില്‍ 13 റക്അത്ത് ആണ് നല്ലത്.

എന്നിട് ശൈഖുല്‍  ഇസ്ലാം പറയുന്നു ഇതെല്ലം സ്വീകാര്യമാണ്.
ഇതില്‍ ഏതെങ്കിലും രൂപത്തില്‍ ഒരാള്‍ റമളാനിലെ രാത്രി നമസ്ക്കാരം നിര്‍വ്വഹിക്കുന്നുവെങ്കില്‍ അത് ഏറ്റവും നല്ലതാണ്. നമസ്ക്കരിക്കുന്നവരുടെ അവസ്ഥ പരിഗണിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഇതില്‍ ഏതുവേണമെന്ന് തീരുമാനിക്കുക. നബി(സ) യില്‍ നിന്നും രാത്രി നമസ്ക്കാരത്തിന്‍റെ എണ്ണം നിര്‍ണ്ണയിക്കപ്പെട്ടു എന്നോ അതില്‍ കൂട്ടാനോ കുറയ്ക്കാനോ പാടില്ല എന്നോ ആരെങ്കിലും കരുതുന്നുവെങ്കില്‍ അവനു പിഴവ് സംഭവിച്ചു.